
English | 108 pages | PDF | 54.51 Mb

عنوان : اندازه گيری سختی آب (1)
هدف آزمایش : اندازه گيري يون هاي كلسيم و منيزيم موجود در آب هاي قابل شرب شهري – آشنايي با انواع سختي آب
مقدمه و تئوري:
سختي آب : ناشي از املاح كلسيم و منيزيم و به ميزان كمتر ناشي از املاح آلومينيم ، روي ، منگنز، آهن و .. است.
اهمیت سختی آب
مقدار سختی آب ، علاوه بر اینکه در آبهای صنعتی اهمیت وافر دارد، از نظر بهداشت عمومی نیز اهمیت خاصی دارد. کلسیم که یکی از عوامل سختی آب است، در رشد استخوان و حفظ تعادل بدن دخالت داشته، ولی به همان اندازه ، سولفات کلسیم به علت کمی قابلیت هضم ، ناراحتی هایی در دستگاه هاضمه بوجود میآورد.
گاهی توصیه میشود که جهت تامین بهداشت و سلامت مصرف کنندگان ، آهک به آب آشامیدنی افزوده شود. بعضی دانشمندان معتقدند، بهتر است کلسیم و منیزیم لازم بدن توسط غذا تامین شود و حتیالامکان از آبهای سبک برای شرب استفاده شود. باید توجه داشت که بدن نسبت به سنگینی موجود در آب مورد مصرف خود حساسیت دارد، چنانچه این نوشیدنی تغییر یابد، ممکن است در دستگاه گوارش ایجاد اخلال نماید و این موضوع را به اصطلاح آب به آب شدن میگویند.
زیانهای سختی آب:
1- ایجاد سوء هاضمه.
2- کدر کردن آب جوش.
3- گوارایی آب را کم میکند.
4- دیر شدن پخت و پز به ویژه در مورد حبوبات و سبزیجات.
5- سختی آب در واکنش با صابون، رسوبهایی ایجاد میکند که در منافذ پوست باقی می مانند و باعث زبری پوست میشوند
6- ایجاد رسوب و اتلاف انرژی در لوله و دستگاههایی که آب گرم دارند.
7- مصرف پاک کننده بیشتر برای شستشو.
سختي موقت : سختی موقت (Temporary Hardner) را سختی کربناتی (Carbonate Hardner) نیز مینامند. این سختی ، مولود بیکربنات کلسیم و منیزیم است که عمدتا به کمک حرارت و یا استفاده از كربنات كلسيم از بين ميرود.
در اينجا بي كربنات ها به شكل كربنات رسوب كرده و سختي از بين مي رود.
سختي دائم : سختی دائم (Permanent Hardner) را سختی غیرکربناتی (Noncarbonate Hardner) نیز مینامند. این سختی ، با حرارت دادن قابل حذف نیست.
مولود كلريد، سولفات ، نيترات، هيدروكسيد، منيزيم ، و كلسيم است. براي از بين بردن سختي دائم از نرم كننده هاي يوني ( تبادل كننده هاي يوني ) مثل فسفات سديم استفاده مي شود.
سختي آب را بر حسب ppm كربنات كلسيم ( ميلي گرم كربنات كلسيم در 1 ليتر آب ) گزارش مي دهند.
وسایل :
بورت 25 ml – بشر 150 ml – بشر 250 ml – ارلن ماير 250 ml – پيپت حجم سنجي
مواد :
محلول كلريدريك اسيد 0.1 M استاندارد – شناساگر متيل اورانژ – يك نمونه از آب سخت
روش کار :
1- ارلن را شسته و 25 ميلي ليتر آب شهر ( آب سخت؛ تيتر شونده ) را در ارلن ميريزيم.
2- دو قطره متيل اورانژ ( شناساگر ) را به آن اضافه ميكنيم. ( متيل اورنژ براي تشخيص نقطه ي پاياني مورد استفاده قرار ميگيرد. ) مشاهده مي شود كه محلول به رنگ زرد در خواهد آمد.
3- بورت را با كمي HCl شستشو داده و سپس بورت را با حجمي دلخواه ، از HCl با غلظت 0.1 M پر مي كنيم.
4- HCl ( تيترانت ) را با بورت قطره قطره به محلول ارلن اضافه ميكنيم. مشاهده مي گرد كه محلول به رنگ نارنجي در خواهد آمد.
متيل اورانژ در محلول بازي به رنگ زرد و در محلول اسيدي نارنجي مي شود.
محاسبه :

نتيجه : طبق جدول زير به دست آوردن عدد 800 براي سختي آب غير طبيعي است. در اين آزمايش به علت عدم شستشوي كامل بورت و در نتيجه وجود مقداري از محلولي ديگر در آن باعث اشتباه در اندازه گيري ها شد.
|
آب سخت |
200-500 ppm |
|
سختي متوسط |
100-200 ppm |
|
سختي كم |
55-100 ppm |
|
آب نرم |
<50 ppm |
تعداد صفحات: ۳ صفحه
حجم فایل : ۱۴۷ کیلو بایت
پسورد فایل : www.iranchem.blogfa.com
فرمت : MS word
لینک دانلود : دانلود
مجله انگليسي نيچر در يك مقاله جديد از پيشرفت چشمگير دانشمندان اتريشي در دانش رمزشناسي كوآنتومي خبر داد.
به گزارش (ايسنا)، فيزيكدانان اتريشي ميگويند به پيشرفت قابل توجهي در زمينه نسل آتي سيستمهاي رمزشناسي كوانتومي دست يافتهاند كه به پيغامهاي رمزي شده امكان ميدهد، بين ماهوارهها ردوبدل شوند.
اين كشف جديد از سوي گروهي از محققان انستيتو اپتيك كوآنتومي و اطلاعاتي كوآنتومي در اتريش صورت گرفته است.
اين تيم تحقيقاتي آزمايشهاي خود را طوري تربيت داده و مديريت كردهاند كه بتوانند فوتونهاي گرفتار شده را 144 كيلومتر بين جزاير اسپانيايي پالماس و بالئاريكس ارسال كنند.
از آنجا كه اين آزمايش با موفقيت انجام شد، تيم پژوهشي اين انستيتو اعلام كردند كه هم اكنون اين فنآوري ارتباطات رمزي شده و فاش نشدني از مسير فضا و با استفاده از ماهوارهها امكان پذير و دست يافتني است.
تكنيك رمزگشايي كوآنتومي با ارسال جرياناتي از ذرات نور يا همان فوتونها عمل ميكند و از آنجا كه اين تكنيك ميتواند هر گونه ردپايي بر جاي مانده از استراق سمع را فورا شناسايي كند، لذا كاملا ايمن بوده و از قدرت امنيتي بالايي برخوردار است.
در اين تكنيك از فوتونها به عنوان كليدي براي رمزي و محرمانه كردن ارتباطات استفاده ميشود، درست مانند فرمولهاي رياضياتي كه در رمزگشايي معمولي مورد استفاده قرار ميگيرند.
١٢ كارگر جان باختند
توكلي- بر اثر انفجار مهيب ناشي از گاز متان در معدن زغال سنگ باب نيزو زرند كرمان ١٢ كارگر جان خود را از دست دادند. فرماندار زرند درباره اين حادثه به خراسان گفت: اين افراد بر اثر گازگرفتگي، انفجار و ريزش در عمق معدن جان خود را از دست دادند. رحماني گفت: در ساعت اوليه بروز اين حادثه، استاندار به همراه معاون خود و اعضاي ستاد حوادث غيرمترقبه استان كرمان در محل حضور پيدا كرد. وي تصريح كرد: در صورت سهل انگاري و رعايت نكردن نكات ايمني قطعا با مسببان اين حادثه طبق مقررات برخورد خواهد شد. وي افزود: در اين حادثه هيچكدام از كارگران زخمي نشدند. همچنين در پي بروز اين حادثه يك تيم كامل امدادي و فني به منطقه زرند از سوي وزارت صنايع اعزام شد.
محرابيان وزير صنايع و معادن نيز بررسي كارشناسي و فني علت بروز اين حادثه دردناك را در معدن باب نيزو، خواستار شد. در اين زمينه يك تيم تحقيقاتي نيز روانه زرند شد. نيروهاي شاغل در اين معدن، متعلق به شركت خصوصي دلتا بودند كه در زمان حادثه در محل معدن حضور داشته و مشغول كار بودند. به گفته پوراحمد، معاون شركت معادن زغال سنگ كرمان در بين كشته شدگان يكي از مديران معدن نيز ديده مي شود.
در همين ارتباط معاون سياسي امنيتي استانداري كرمان گفت: هرگونه خطا و غفلت در حادثه انفجار معدن باب نيزو از نگاه قانون و مجريان قانون پنهان نخواهد ماند. به گزارش ايرنا مهندس جواد كمالي روز دوشنبه در گفت وگو با خبرنگاران تاكيد كرد: با توجه به كارشناسي هاي فني و علمي كه صورت خواهد گرفت در صورت وجود مقصري در اين حادثه تعقيب و پيگيري هاي قانوني مصرانه و مجدانه انجام خواهد شد. وي درباره وقوع اين حادثه كه يكشنبه روي داد ضمن عرض تسليت به خانواده هاي قربانيان افزود: در اين حادثه متاسفانه ١٢نفر كه از اهالي كرمان، بافت، ريحان شهر زرند و كرمانشاه هستند جان خود را از دست دادند.
وي اضافه كرد: پس از وقوع حادثه بلافاصله استاندار كرمان، مديرعامل شركت زغال سنگ كرمان، مديركل ستاد حوادث و سوانح استانداري، فرماندار و مسئولان محلي شهرستان زرند به عنوان نخستين گروه در محل حاضر شدند. كمالي گفت: استاندار در اين بازديد دستورهايي را مبني بر تسريع در انجام اقدامات ضروري و فوري ابلاغ كرد و گروه هاي امدادي، اورژانس و هلال احمر با اعزام نفرات تخصصي و فني براي نجات احتمالي افراد تلاش كردند. معاون سياسي امنيتي استانداري كرمان افزود: علاوه بر آن با هماهنگي مسئولان قضايي و پزشكي قانوني نسبت به اعزام اجساد قربانيان اين حادثه به زادگاه شان اقدام لازم صورت گرفته است. كمالي افزود: شب دوشنبه ٧ جسد از تونل خارج شد و به دليل امكان خطر براي امدادرسانان كار خارج كردن ساير اجساد امروز (ديروز) انجام شد. معاون سياسي امنيتي استانداري كرمان علت اين حادثه را انفجار يك حفره گازي در مسير حفاري معدن ذكر كرد و افزود: تمام افرادي كه در اين مسير فعاليت مي كردند جان خود را از دست دادند و اين حادثه مجروحي نداشته است. وي اضافه كرد: مهندس زارع معاون معدن نيز كه قصد كمك به كارگران را داشت با اين كه با تجهيزات وارد تونل شده بود، به دليل گازگرفتگي شديد داخل معدن جان خود را از دست داد. كمالي با بيان اين كه اتفاق و حادثه در تمام معادن دنيا رخ مي دهد گفت: هيچ معدني از اين خطرات مصون نيست و ممكن است حتي خطرات بزرگ تري افراد را تهديد كند اما بايد تمهيدات بيشتري براي پيش گيري از اين حوادث به كار گرفته شود. وي گفت: فرق گازگرفتگي با ريزش معدن اين است كه در ريزش معدن ممكن است افرادي كه در محدوده ريزش قرار مي گيرند جان سالم به در ببرند، اما اگر گازگرفتگي شديد باشد امكان نجات افراد داخل تونل كاري بسيار دشوار است. وي با بيان اين كه اين حادثه از نوع انفجار حفره گازي بوده است گفت: به همين علت فرصت نجات افرادي كه در داخل تونل كار مي كردند گرفته شده است.
معاون سياسي امنيتي استانداري كرمان گفت: معدن مذكور در اجاره شركتي به نام شركت دلتاي هزار مي باشد كه به عنوان يك شركت خصوصي و در راستاي مقررات خاص قانوني بخش خصوصي فعاليت مي كند. كمالي در مورد اين شايعه كه گفته مي شود، كارگران روز قبل از حادثه وجود گاز در اين معدن را اعلام كرده اند، گفت: سنجش گاز داخل تونل ها با توجه به دستگاه هاي ويژه اي كه در معادن وجود دارد انجام مي شود و براساس حدس و گمان كارگران داخل تونل قابل سنجش دقيق نيست.
وي افزود: دستگاهي در داخل تونل ها وجود دارد كه تخليه گاز را به صورت مستمر در معادن انجام مي دهد و براساس بررسي هاي به عمل آمده اين دستگاه در زمان حادثه روشن بوده است، اما عقل و مسئوليت حكم مي كند كه بررسي هاي بيشتري در اين زمينه صورت گيرد. وي با بيان اين كه پس از هر حادثه حدس و گمان ها و حرف و حديث هاي بسياري از طرق مختلف مطرح مي شود، گفت: امروزه با پيشرفت هاي علمي هر پديده اي قابل سنجش و كارشناسي و بررسي دقيق است. كمالي تاكيد كرد: نتايج كارشناسي اين حادثه پس از بررسي هاي دقيق اعلام خواهد شد. معاون سياسي امنيتي استانداري كرمان تاكيد كرد: هر اقدامي كه مسئولان استان در اين راستا مي توانستند انجام دهند، به موقع، باسرعت و با جديت انجام داده اند.
با صدور حكم دادستاني زرند، مديرعامل معدن «باب نيزو» اين شهرستان روز دوشنبه بازداشت و راهي زندان شد.
به گزارش ايرنا، به دنبال وقوع حادثه گازگرفتگي، انفجار و ريزش روز يكشنبه معدن «باب نيزو» زرند كه منجر به كشته شدن ١٢ كارگر شد، دادستان اين شهرستان دستور تعطيلي اين واحد معدني را صادر كرد.
دادستان شهرستان زرند در اين رابطه به ايرنا گفت: با وقوع اين حادثه دلخراش بلافاصله پرونده اي در اين دادستاني تشكيل و تيم هايي را براي بررسي علت وقوع اين حادثه تعيين كرديم.
«مهدي بخشي» تصريح كرد: به بازرسان اداره كار شهرستان دستور داده شد تا با پي گيري كارشناسان خود، علت وقوع اين حادثه را در اسرع وقت به اين دادستاني گزارش دهند.
وي ادامه داد: همچنين پزشكي قانوني اين شهرستان موظف است تا با بررسي اجساد نتيجه آزمايش هاي خود را به دادستاني زرند اعلام كند.
دادستاني زرند علت تعطيلي اين واحد معدني را عدم رعايت نظامات دولتي و نكات فني و ايمني كه منجر به فوت ١٢ كارگر معدن شد، اعلام كرد.
بخشي در پايان افزود: با مشخص شدن هرگونه كوتاهي و سهل انگاري در اين حادثه از سوي مسئولان اين معدن، به شدت با آنان برخورد قانوني به عمل خواهد آمد.
همچنين دكتر اميري نماينده مردم زرند در گفت و گو با ايسنا با ابراز تاسف از اين حادثه اعلام كرد كه در مجلس اين موضوع را پي گيري خواهد كرد.
وي افزود كه بارها پيش از اين نيز در مورد غيرايمني بودن اين معدن هشدار داده است. اميري با ابراز همدردي با بازماندگان قربانيان حادثه خاطرنشان كرد: با رايزني با مسئولان براي حل اين مشكل و پيش گيري از وقوع اين گونه حوادث اقدام خواهد شد.
نماينده مردم تهران در مجلس نيز در پاسخ به سوال ايسنا در مورد معدن زغال سنگ باب نيزو زرند كه يكشنبه گذشته با حادثه انفجاري مواجه شده بود، گفت: تفحص در اين مورد در مجلس شروع خواهد شد و طبق آخرين اطلاعاتي كه به من داده اند، ١٤ كارگر در اين حادثه جان باخته اند نه ١٢ نفر كه رسانه ها اعلام كرده اند. وي خاطرنشان كرد: در اين حادثه بعضي از چاه هاي گازي اين واحد منفجر شده و حادثه دلخراشي رخ داده است كه اميدوارم بتوان مقصران اصلي آن را شناسايي كرد.
ويروس ها در آب:
• ويروس ها موجوداتي ريز هستند. در حد نانومتر. اندازه آنها بين 20 تا 400 نانومتر و در داخل موجود زنده زندگي مي كنند.
• ويروس هاي آب معمولاً در دسته آنترويروس ها يا ويروس هاي روده اي قرار دارند.
• ويروس ها همراه مدفوع اشخاص آلوده (معمولاً نوزادان و كودكان) از بدن خارج مي شوند.
• انتقال ويروس ها توسط مدفوع آلوده صورت مي گيرد.
• ويروس ها به تعداد زياد 108 در هر گرم مدفوع ياد مي شوند.
مشخصات اين ويروس ها شامل:
1) مقاوم به اسيد صفرا بوده و در روده كوچك تكثير مي يابند.
2) به تعداد زياد دفع مي گردند.
ويروس ها در محيط خارج از بدن ميزبان تكثير نمي يابند. اما توانايي زيادی در محيط هاي آبي را داشته و ممكن است براي روزها و ماهها زنده باقي بمانند.
• ويروس ها از طريق تخليه پساپ خروجي از تصفيه خانه هاي فاضلاب به آب هاي سطحي وارد مي شوند.
• تعداد ويروس هاي فاضلاب 106 تا 107در هر ليتر گزارش داده شده است.
• در حال حاضر 100 نوع ويروس روده اي شناسائي شده است ولي روش خاصي براي جداسازي ويروس ها از فاضلاب اتخاذ نشده است.
• پيشرفته ترين روش ها قادر به حذف كامل ويروس ها نخواهد بود.
• فرآيند تصفيه فاضلاب ممكن است غلظت ويروس ها را تا 100 بار كاهش دهد.
راههاي تماس:
• ابتدائي ترين راه تماس با ويروس هاي روده اي، تماس مستقيم با اشخاص آلوده يا تماس با اشياء آلوده با مدفوع مي باشد.
• نوشيدنآب آلوده
• شيوع بيماريهاي خطرناكي چون هپاتيت ويروسي و گاستروآنتريت نتيجه آلودگي منابع آب به فاضلاب است.
روش هاي آزمايش ويروس ها:
• روش تغليظ ويروس ها در نمونه آب مورد استفاده قرار گرفته و موفق نبوده است.
• حداقل زمان مورد نياز براي آزمايش ويروس ها دو هفته است كه خيلي طولاني است.
• در صورت وجود كليفرم در آب جهت مقابله با ويروس ها بايد اقدامات اصلاحي صورت گيرد.
• در حال حاضر استفاده از باكتري فاژهاي رده اي به عنوان انديكاتورهايي جهت حضور بالقوه آنتروويروس ها مورد توجه قرار گرفته است.
حذف ويروس ها از آب:
• تحت شرايط مناسب، ويروس ها در فرآيندهاي مختلف تصفيه آب به خوبي حذف مي گردند.
• فاكتورهاي فيزيكي كه روي عدم فعاليت ويروس ها مؤثر است، دما، نور و خورشيد است.
• فاكتورهاي شيميائي مانند عامل اكسيدكننده نظير كلر، ازن، برم و يد مؤثر است.
• مواد معلق و كدورت عمر ويروس ها را در آب زيادتر مي كند.
• عمل كوآگولاسيون آب مي تواند تا حدود 88 تا 8/99 درصد ويروس ها را كاهش دهد.
دکتر مهدي گلشني که هفته گذشته برکناريش از رياست پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي قطعي شده بود، روز شنبه در مراسم توديع خود شرکت نکرد.

ترجمه ها: «ديويد هاليدي و رابرت رزنيک»و «درآمدي بر فيزيک امروز»
منبعآدمي براي آنكه به طرز بهنجاري به كار و كوشش بپردازد بايستي كمي استرس احساس كند. برانگيختگي هيجاني ملايم آدمها را در جريان اجراي كاري كه برعهده دارندهوشيار نگه مي دارد. آدمي هنگام روبرو شدن با استرس به آن دسته از الگوهاي رفتاري روي مي آورد كه پيش از آن برايش كارايي نداشته است . به عنوان مثال ، يك آدم محتاطممكن است محتاطتر هم بشود و سرانجام به كلي كناره بگيرد و يك آدم پرخاشگر ممكن است كنترل خود را از دست بدهد و بي مهابا همه چيز را در هم بكوبد. اعتقاد بر اين است كه بيماريهايي مانند حساسيتها، سردردهاي ميگرني ، فشار خون ، ناراحتيهاي قلبي ،زخمهاي گوارشي با فشار هيجاني ارتباط دارند. عموم مردم بيشتر وقت مفيد خود را درمحيط كار مي گذرانند به همين دليل شرايط محيط كار اهميت بسياري در تامين سلامت جسماني و رواني آنها دارد و به اختصار برخي از عوامل كه تاثير زيادي در ايجاد استرس ناشي از كار دارند در ذيل ذكر گرديده است :
شرايط كاري ; تراكم كاري ; ابهام نقش ;
تعارض شغلي ; مسئوليت ; روابط با مافوق ; روابط با زيردستان ; روابط باهمكاران ; عدم امنيت شغلي .
شرايط كاري
عواملي چون شرايط نامطلوب كاري ، تندكاركردن ، تلاش طاقت فرساي فيزيكي ،ساعات بسياري را در محيط كار گذراندن و پركاري مفرط، موجب اختلال در سلامت رواني مي شود. كار خسته كننده و تكراري و محيط نامطلوب فيزيكي و رواني ازجمله :سروكار داشتن با افراد تندخو و همكاران پرخاشگر علاوه بر اختلال سلامت رواني موجب كاهش سلامت جسماني نيز مي شود اين افراد زودتر و بيشتر از افراد ديگر به بيماري مبتلا مي شوند و ديرتر بهبود مي يابند.
تراكم كاري
بعضي افراد زماني كه خيلي نزديك با ديگران كار مي كنند احساس ناراحتي مي كننددر حالي كه اگر عده اي در كنار بقيه كار نكنند احساس تنهايي مي كنند. درهر حالت تراكم كاري (مثبت يا منفي ) مي تواند باعث ايجاد استرس گردد.
ابهام نقش
اگر شخص اطلاع كافي از شغل و كاري كه به عهده گرفته نداشته باشد بدين معني كه اهداف كاري وي چنانچه بايد و شايد واضح و صريح نباشد و او نتواند با اين اهداف وانتظارات خود، همكاران و مسئوليتهاي محوله ارتباط درستي برقرار سازد، اين حالت موجب بروز افسردگي ، كاهش اعتماد به نفس ، عدم احساس رضايت از وضع زندگي ،عدم رضايت شغلي و كاهش انگيزه شغلي مي شود.
تعارض شغلي
اگر شخص در محيط كار خود با وظايف يا نيازهايي مواجه شود كه واقعا علاقه اي نسبت به انجام آنها نداشته و يا اينكه قبلا تصوري از انجام آن كارها در ذهن نداشته باشد.متداولترين مورد در اين زمينه هنگامي ديده مي شود كه فرد بين دو گروه مختلف كه دوخواست و دو هدف متفاوت دارند واقع شود و به دو سو كشيده شود و يا در شرايطي قرار گيرد كه بين خواسته ها و انتظاراتي كه از و مي رود تعارض وجود داشته باشد. افرادي كه به مشاغل اداري و تخصصي اشتغال دارند بيشتر از بقيه در معرض اين فشارها قرارداشته و آسيب پذيرترند.
مسئوليت
موجب استرس است و به نحو چشمگيري به افسردگي ، اضطراب و روانپريشي منجر مي شود. هرچه ميزان مسئوليت فرد در مقابل ديگران بيشتر شود وي بايد دقت وزمان بيشتري را در واكنش و برخورد با سايرين صرف كند و درنتيجه استرس نيز بيشترخواهدشد. مسئوليت افراد به ميزان قابل توجهي با سيگاركشيدن ، فشارخون و ميزان كلسترول خون در ارتباط است . خطر ابتلا به بيماريهاي مختلف جسماني و رواني به افرادي كه مسئوليتي را درقبال اشيا برعهده دارند به مراتب كمتر است .
روابط با مافوق
در شرايطي كه كاركنان رئيس خود را فردي با فكر و ملاحظه كار احساس مي كنندروابط دوستانه اي ايجاد مي شود كه براساس اعتماد متقابل ، احترام و صميميت بوده ،موجب عدم بروز استرس بر كاركنان خواهدشد. كاركناني كه احساس كنند رئيس مراعات آنها را نمي كند و نسبت به منافع آنها بي تفاوت است تحت استرس بوده و بيشتر درمعرض اختلال رواني هستند.
روابط با زيردستان
دعوت به تقسيم كار و مشاركت مي تواند در برخي از مديران موجب بروز استرس ازجمله احساس تنفر و اضطراب گردد. برخي از عوامل در بروز اين پديده سهيم هستند كه مهمترين آنها عبارتند از:
1 - ناهماهنگي و ناهمساني توانائيهاي فردي با توقعاتي كه از او مي رود;
2 - ممكن است وي در معرض تعارض رواني قرار گيرد مثلا در جزيي ترين كارها دخالت كند و هم انتظار مشاركت و تقسيم كار داشته باشد;
3 - ممكن است زيردستان و افرادي كه او رياست آنها را عهده دار است از همكاري ومشاركت در امور خودداري كنند.
روابط با همكاران
نبودن روابط خوب بين همكاران عامل اساسي و محور بي اعتمادي ، عدم صميميت و رقابت ناسالم يكي از عوامل مهم موجد استرس است . روابط خوب و سالم مي تواندعلاوه بر سلامت رواني باعث تعادل ميزان كورتيزول (هورمون مهم بدن كه نقش اساسي در تسريع بهبود آسيب ديدگي دارد) كاهش فشار خون و ميزان مصرف دخانيات گردد.
عدم امنيت شغلي
در شرايط فعلي دنيا هيچ شغلي دائمي نيست و حفظ شغل و بقا آن بستگي به ميزان فعاليت خود فرد دارد ولي عدم آگاهي از اين موضوع موجب ترس از كنار گذاشته شدن (لغو يا اتمام قرارداد موقت ) و بازنشستگي يكي از فشارهاي رواني است . چنين حالتي موجب مي شود فرد قبل از آنكه به طور طبيعي از كار بازنشسته شود احساس فرسودگي وكسالت روحي كند. ترس از تنزل مقام يا كنار گذاشته شدن در افرادي كه مي دانند به مدارج بالا و بالاترين سطح پيشرفت در كار خود رسيده اند بسيار شديدتر است . اين افراد به پركاري مي پردازند تا همچنان خود را در اوج نگه دارند و درعين حال مي كوشند عدم احساس امنيت شغلي را مخفي كنند و بدين ترتيب بيش از پيش درمعرض استرس قرارمي گيرند.
نشانه هاي استرس شغلي
نشانه هاي رواني ، نشانه هاي جسماني و نشانه هاي رفتاري .
نشانه هاي رواني : نارضايتي - افسردگي - اضطراب - ملامت - احساس ناكامي - انزوا وبيزاري
نشانه هاي جسماني : مشكل تر مي توان تشخيص داد مانند: سردرد، بيماريهاي قلبي وعروقي و انواع آلرژيها، اختلال درخواب و ناراحتيهاي تنفسي را مي توان نام برد.
نشانه هاي رفتاري : كه خود بر دو نوع است : نشانه هاي رفتاري فردي مانند خودداري ازكاركردن ، مصرف روزافزون دارو، پرخوري و يا بي اشتهايي ، رفتار ستيزه جويانه در برابرخانواده . به طوركلي نشانه هاي رفتاري پيامدش به سازمان يا تشكيلات اداري برمي گرددازجمله غيبت از كار، رهاكردن شغل ، افزايش حوادث ناشي از كار و فقدان بهره وري .
به طور خلاصه ، استرس شغلي را مي توان باتوجه به نشانه هايي كه در فرد ظاهرمي شوند زخم معده - خلق وخوي افسرده يا دشمني و عنادورزي مشاهده كرد وهمچنين استرس را مي توان با ملاحظه عملكرد فرد در محيط كار مانند غيبت از كار يا ازدست دادن بهره وري تشخيص داد.
عوامل استرس شغلي در محيط كار
عبارتند از: ويژگيهاي نقش ، شغل ، روابط كاري ، ساختار و جو سازماني .
چگونه با شناخت عوامل خاص محيط كار كه موجب استرس شغلي مي شوندمي توان مداخلاتي به منظور پيشگيري يا كاهش استرس شغلي صورت داد؟
در اين باره پژوهشگران بويژه با استفاده از نظريه نقش سعي كرده اند مسائل مربوط به استرس را شناسايي كنند و دريابند كه فشارهاي ناشي از نقش تاچه اندازه در پديد آمدن استرس شغلي تاثير دارند. بنابراين در نتيجه اين پژوهشها چهار نوع ويژگي براي نقش برشمرده اند: 1 - ابهام نقش 2 - كمباري نقش 3 - گرانباري نقش 4 - ناسازگاري نقش
1 - ابهام نقش : اگر فرد نداند كه چه انتظاري از وي براي انجام شغلش دارند منجر به استرس شغلي خواهدشد.
2 - كمباري نقش : وضعيتي كه در آن از مهارتهاي شخص به طوركامل و تمام استفاده نمي شود. به طور كلي مي توان گفت كه كمباري نقش زماني ناخوشايند است كه توان كاركنان بيش از آن باشد كه براي شغل محول به آنها لازم است .
3 - گرانباري نقش : به اين معني كه اگر فرد نتواند از پس انجام كاري كه بخشي از شغل معين اوست برآيد دچار استرس خواهدشد.
4 - ناسازگاري نقش : نقش زماني رخ مي دهد كه فرد مجبور مي شود تن به مجموعه اي ازالزامهاي شغلي با پذيرش مجموعه ديگري از الزامهاي شغلي مغاير و يا به كل ناممكن بدهد. مانند پزشكي كه از او خواسته مي شود دست به روش درماني بزند كه ازنظر اومغاير با اخلاق پزشكي است يا از حسابدار شركتي خواسته شود حسابهاي خلاف واقع درست كند يا به اصطلاح حساب سازي كند تا مالياتي را كه به شركت تعلق مي گيردكاهش دهد.
ويژگيهاي شغل
ويژگيهاي شغل نيز ازجمله عاملهاي ديگري هستند كه ممكن است منجر به استرس شغلي شوند. نتايج به دست آمده از تحقيقات و بررسيها گوياي آن است كه جنبه هاي معيني از محيط كار در استرس شغلي نقش دارند. اين ويژگيها چهار دسته گوناگون راتشكيل مي دهند كه به طور خلاصه عبارتند از: 1 - آهنگ كار 2 - تكرار كار 3 - نوبتكاري و ويژگيهايي مربوط به وظيفه
1 - آهنگ كار: از عاملهايي كه همواره در مشكلهاي مرتبط با استرس دخالت دارنددست كم سه عامل از آهنگ كار ناشي مي شوند: عامل اول فقدان ناآشكار كنترل ، عامل دوم تعداد دفعات تكرار كار است .
سومين فشار يا باركاري است كه فرد شاغل در رابطه با آهنگ كار احساس مي كند.كارگراني كه با آهنگي كار مي كنند كه آكنده از فشار يا بسيار پرزحمت است به احتمال بيش از همه درمعرض استرس كار قرار مي گيرند.
2 - تكرار كار: يعني تعداد دفعات تكرار در كار يكي از ويژگيهاي شغل است كه مي تواندعامل موثري در استرس شغلي باشد. هرچه شغل معين تكراري تر باشد به احتمال بيشتري در پيدايش استرس نقش دارد.
3 - نوبتكاري : كار در ساعتهايي خارج از ساعات معمولي كار روزانه ، عامل ديگري است كه منجر به استرس شغلي مي شود. نوبتكاري ممكن است موجب گردد كه فرد شاغل دستخوش فشارهاي ناشي از زندگي خانوادگي شود مثلا شخص نتواند از عهده مراقبت از فرزندان و همسر خود برآيد و يا مشكلهاي زناشويي بروز كنند و يا جداافتادن از جامعه (قطع رابطه با دوستاني كه در روز كار مي كنند و محروم ماندن از كارهاي گروهي اجتماعي و فعاليتهاي باشگاهي ) يكي ديگر از عوامل نوبتكاري است .
ويژگيهاي مربوط به وظيفه
گوناگوني : تعداد وظيفه هاي گوناگوني كه ممكن است براي يك شغل تعيين شوند.
آزادي عمل (خودمختاري ): مقدار اختياري كه شاغل در تصميم گيري براي انجام شغل خود دارد.
كنش متقابل لازم : تعداد ارتباطهاي چهره به چهره اي كه براي انجام وظايف لازم اند.
كنش متقابل اختياري : تعداد ارتباطهاي رودررويي كه به طور خود خواسته صورت مي گيرند.
دانش و مهارت لازم : ميزان دانسته ها يا آمادگي ذهني كه براي انجام دادن شغل لازم است .
مسئوليت : سطح پاسخگويي كه براي انجام وظيفه لازم است .
روابط كاري ميان فردي
كيفيت روابط كاركنان در محيط كار، همواره رابطه موثري با استرس شغلي دارد كه دربررسيها سه نوع روابط ديده شده است :
روابط با همكاران ; روابط درون گروههاي كاري ; روابط با سرپرستان و رهبران .
راهها و روشهاي مديريت منابع انساني
مجموعه اي ديگر از عاملهاي نهفته استرس در محيط كار به شيوه هاي كار در مديريت منابع انساني بستگي پيدا مي كند. امروزه وظيفه منابع انساني در بسياري از سازمانهادربردارنده اموري است مانند آموزش - رشد توسعه شغلي ، برنامه ريزي پيگيرانه - حقوق و مزايا - بركناري از شغل و كارهاي رفاهي و مسائل گوناگون ديگر.
ورود به محيط كار
هنگامي كه فردي به محيط كار تازه اي وارد مي شود بيش از هر زمان ديگر آمادگي براي استرس دارد. بويژه از آن رو كه تازه واردان درمي يابند كه آنچه در ذهن خود نسبت به چگونگي يك محيط كار مي پنداشتند با آن آنچه در واقعيت مي بينند تفاوت دارد.
عوامل بالقوه استرس در ورود به محيط كار عبارتند از:
ابهام ; بي تكليفي ; نگراني از شكل گيري نوعي هويت سازماني ; يادگيري طرزبرخورد با مديران و همكاران .
ارزيابي
اگر در محيط كار ارزيابي به صورت كمي و اعداد صورت نپذيرد كاركنان دستخوش استرس خواهند شد. به طورمثال براي معرفي كارگر نمونه بايستي فرمهاي مخصوص تهيه گردد تا مثلا با نموداري نحوه حضور غياب ، اخلاق سازماني ، تلاش و... در آن سنجيده وكارگر نمونه معرفي گردد. ولي اين ارزيابي اگر به صورت كيفي باشد شايد غرضهاي شخصي يا يك اشتباه و ندانم كاري سرنوشت فردي را دگرگون كرده و موجبات استرس ودلسردي را فراهم سازد. يا در معاينات استخدامي و ادواري شركت يك پزشك عمومي نمي تواند نظريه كارشناسي قطعي درمورد مسائل روحي - رواني كاركنان يا مغز و قلب وچشم و... كه لازمه مدارك بالاتر تخصصي را دارند بدهد، ولي مي تواند با معرفي به متخصصان ذيربط با استناد به مدارك ارائه شده نظر دهد ولي اگر غير از آن باشد هرچنداشتباه غيرعمدي باشد موجبات استرس را فراهم كرده است .
بازخورد عملكرد
يكي ديگر از حوزه هايي كه استرس شغلي باز هم با مديريت منابع انساني بستگي پيدا مي كند، بازخورد عملكرد است . دريافت بازخورد مي تواند عملكرد و انگيزه راتقويت كند، و به همين قياس ، فقدان بازخورد ممكن است عامل بالقوه اي براي استرس شغلي باشد.
رابطه بين استرس شغلي و بازخورد عملكرد
1 - فرم ارزشيابي : به كارگيري نوعي فرم ارزشيابي كه نمونه هاي رفتاري روشني ازعملكرد را نشان نداده ، بلكه دربردارنده نوعي ارزيابي ابتكارعمل باشد.
2 - فراواني : هرچه فرد بازخورد مستقيم را به دفعات كمتر دريافت كند به احتمال بيشتردستخوش استرس مي شود.
پاداشها
پاداشي كه براي انجام كار به كاركنان داده مي شود اگر بي مورد و نابجا باشد حقي دربين كاركنان محسوب مي شود كه قطع كردن آن نيز عامل بالقوه ديگري است كه ممكن است آنها را دستخوش استرس كند.
تعهد
اگر مدير يا سرپرستي به قول و تعهد خود درقبال زيردست عمل نكند و همچنين برعكس اگر همين كار توسط زيردست صورت گيرد موجب استرس در فرد مقابل شده وباعث دلسردي و كارشكني خواهدشد.
تبعيض
اگر موسسه اي بين كاركنان تبعيض قايل شد و دليل محكم و قانع كننده اي براي آن نداشت حتما دربين كاركنان اختلافاتي به وجود خواهدآمد كه استرس زائيده آن است .لازم است اطلاعاتي در اين مورد به كاركنان داده شود تا استرسي كاذب به وجود نيايد.چرا كه تعيين كننده حقوق در اين نوع موسسات ، ميزان نحوه و كيفيت تلاش كاركنان است .
انتقالهاي شغل و حرفه
اجبار به تغيير يا انتقال از هر نوعي كه ممكن است استرس زا باشد. چرخش شغل اداره ممكن است فرد را در معرض استرس قرار دهد زيرا در او احساس ناپايداري وناتواني پديد مي آورد و از خواستهاي كاري ناشناخته مي ترساند.
ترك كار
موردخاصي از انتقال يا گذر شغلي هنگامي پيش مي آيد كه شاغل محيط كارش راترك مي كند. در اين هنگام است كه چندين عامل استرس زا بروز مي كنند و فرد را به خطرمي اندازد.
فناوري و خصيصه هاي مادي
در رابطه با متغيرهاي مادي ، استرس زماني رخ مي دهد كه حداقل شرايط زيستي وايمني جسماني حفظ نشده باشد. خصيصه هاي مادي كار را كه بالقوه استرس زا هستنداغلب به عنوان محركهاي استرس كاري معرفي كرده اند. زيرا اين محركها اغلب درمحيطهاي كاري مشاهده مي شوند كه كاركنانشان كارگرند.
عوامل مادي استرس در محيط كار
نور:
نور ناكافي در كارگاه ;
تابش شديد و خيره كننده نور در آزمايشگاه .
سروصدا:
قرارگرفتن مداوم درمعرض سروصداي ماشين آلات ;
شرايط خاص رواني در شركت ;
مزاحمت صداهاي بلند در اداره .
دما
سرماي شديد در بناهاي باز و بي در و پيكر;
قرار گرفتن طولاني در معرض گرما در كارخانه هاي توليدي ;
نوسان در دماي فضاي اداره .
ارتعاش و حركت :
تجهيزات عملياتي (مانند مته ضربه اي );
راندمان ماشينهايي مانند چنگك بالابر.
هواي آلوده :
تنفس گازها و دودهاي سمي در آزمايشگاه فرآوري ;
قرارگرفتن پوست بدن در معرض عامل بيماري زا در كارخانه هاي شيميايي ;
قرارگرفتن در معرض پرتوهاي راديو اكتيو به هنگام حادثه در كارخانه هاي انرژي اتمي .
(البته درتمامي كارخانجات وسايل و لباس ايمني به كاركنان تحويل گرديده اين كاركنان هستند كه بايستي با درنظر گرفتن سلامتي خويش و مسائل اقتصادي و بهداشت كارخانه از آنها استفاده كنند، چرا درصورت عدم استفاده عواقبي همچون استرس درپي خواهدداشت ).
عاملهاي آرگونوميك :
كار تنظيم شده ماشيني در خط توليد;
بار كاري زياد بر ماهيچه ها در محوطه الوار و چوب ;
فشار شديد حسي از صفحه فرمان كابين خلبان هواپيما.
ارتباط خانه و محل كار
باتوجه به تحقيقات روانشناسي ، درعمل مشاهده شد. كه در جامعه كنوني كه بامشكل اقتصادي روبروست ارتباط بين خانه و كار را بيشتر به هم نزديك كرده و اين رابطه يك رابطه مستقيم است . تحقيقات نشان مي دهد اگر كارگري در خانه با مشكلي روبروباشد بي شك آن را با خود به محيط كار خواهدآورد و برعكس اگر در محيط كار با مشكلي روبرو شد بي شك آن را با خود به محيط خانه خواهدبود. در اينجا بايد پرسيد:
1 - اگر ارتباط ميان خانه و كار به كلي قطع شود آيا مشكل كاركنان كاهش خواهديافت ؟
2 - اگر ارتباط كار و خانه بيشتر باشد آيا مشكل كاركنان كاهش خواهديافت ؟
در پاسخ به سوال اول مي توان گفت : برخلاف جوامع غربي در جامعه ما كه داراي احساسات ظريف و مردمي است ، اين كار عملي نيست .
اما در رابطه با جواب سوال دوم مي توان گفت كه اگر مشكل اقتصادي خانواده برطرف شود، كارگر بدون استرس و با روحيه عالي و پرنشاط در سر كار حاضر مي شود وديگر موقع كار به فكر اجاره خانه ، خريد خانه ، خريد وسايل ضروري خانه و هزار مساله گفته شده يا نشده ديگر نخواهد افتاد.
شايد بزرگترين هزينه اي كه بر اثر استرس شغلي پديد مي آيد و محاسبه آن نيز از همه دشوارتر است ، خسارت هايي است كه درنتيجه اشتباه كاركناني رخ مي دهد كه به كارهاي حساسي اشتغال دارند. مثلا فردي كه شغلش كنترل و پيش بيني جريانهاي هواشناسي است ، ممكن است با يك اشتباه ساده ، خسارتهاي جبران ناپذيري به زندگي مردم واردكند.
بسياري از حوادث ضمن كار ممكن است بر اثر استرسهاي شغلي اتفاق افتند. به طورتقريب محاسبه كرده اند كه هرسال در ايالات متحده بيش از دو ميليون كارگر بر اثرحادثه هاي ناشي از كار دچار آسيبهاي معلوليت زا مي شوند، و همين طور هر سال 15000نفر در حادثه هاي ناشي از كار جان خود را از دست مي دهند.
زيان ديگري كه چندان هم به چشم نمي آيد، اما جبران ناپذيرتر از بقيه بوده و متوجه زندگي انسانهاست ، آثار و بازتاب استرسهاي شغلي است كه موجب خراب شدن روابطافراد بويژه همسران مي شود. استرس شغلي مشكلي است كه ابعاد اقتصادي باورنكردني دارد و شايان توجه بسيار است . به همين دليل بسياري از شركتها با تمهيداتي به نام برنامه هاي كمك به كاركنان (EAP) كوشيده اند به طور جدي با استرس شغلي مقابله كنند.
در دهه اخير، موضوع فشار عصبي و آثار آن در سازمان موردتوجه بسيار قرارگرفته ويكي از مباحث اصلي رفتار سازماني را به خود اختصاص داده است . علي رغم اين نظر كه فشارهاي عصبي مفيد نيز وجود دارد و مقداري از فشارهاي عصبي براي ايجاد تحرك وتلاش در انسان ضروري است ، زماني كه بحث فشار عصبي مطرح شود بيشتر به عوارض و ضايعات آن توجه شده و فشار عصبي مضر مدنظر قرار مي گيرد. به هرحال فشار عصبي حاد نيروي انساني سازمان را ضايع مي كند و پايه هاي سازمان را متزلزل مي سازد.بدين ترتيب است كه فشار عصبي در سازمان همچون آفتي ، نيروها را تحليل مي برد وفعاليتها را عقيم مي سازد. از ميان نشانه هاي عمومي استرس موارد زير ازجمله بي اشتهايي يا اشتهاي زياد، بي خوابي يا خواب بيش از اندازه ، دردهاي مداوم ، خلاء ذهني واحساسي ، استرس در محيط كار، درگيري با كارفرما، ترس از شكست ، برنامه هاي كاري فشرده ، نبودن امكانات كافي و رابطه استرس با ميزان انجام كار آشكارتر است . شناسايي عوامل استرس زاي كاركنان و يافتن راهبردهايي درجهت پيشگيري و رفع اين عوامل بسيار حائزاهميت است .
نتيجه گيري
در اين مقاله بسياري از جنبه هاي گوناگون شغل را بررسي كرديم بويژه عاملها يامتغيرهايي كه به محيط كار بستگي دارد. اين عوامل دامنه پهناوري را دربرمي گيرند. از فردشاغل گرفته تا محيط بي واسطه كار و حتي كل سازمان و در ابعاد گسترده تر اقتصاد ملي ،اما بسياري از اين عوامل را مي توان با مداخله موثر تغيير داد.
حال باتوجه به بحثهايي كه صورت پذيرفت پيشنهاد مي گردد تا نظام مديريت مشاركتي از طريق تدوين سيستمي درقالب سيستم ارائه پيشنهادات در محيط شركتهاپياده گردد. ازطريق :
الف ) آشناكردن افراد خانواده با محيط كار از طريق بازديد با برنامه هاي جنبي (به طور مثال يكي از شركتهاي معتبر تركيه به نام شركت CEMTAS اعلام كرده كه يك خانواده بزرگ است . به طوري كه پرسنل را تشويق به ارتباط بيشتر در مناسبات و جشنهاي ملي و ميهني مي كند. همچنين علاقه مند ايجاد رابطه فاميلي بين پرسنل است . در روز ملي درخت كاري هر ساله كليه پرسنل به همراه مديريت ارشد و عالي شركت در اين جشن شركت كرده واقدام به نهال كاري مي كنند، به گونه اي كه براي هر سال كاري يك منطقه درختكاري شده به صورت مجزا با قيد شماره سال مشخص شده است . ضمنا در برخي از روزهاي سال كليه افراد به همراه خانواده هايشان در ضيافتهاي شام و مسافرتهاي دسته جمعي شركت مي كنند).
ب ) تشويق افراد خانواده ، خصوصا خود كاركنان براي ارائه پيشنهادات و انتقادات
ج ) ارج نهادن به پيشنهادات و انتقادات دريافتي هرچند بي مورد
د) حفظ ارتباط في مابين
تصاویر این مجموعه واقعی هستند. برخی از آنها عکسهای Golden Collection تاریخی آمریکا بوده و در سالهای 1930 توسط چارلز ابتز گرفته شده اند. اکثر آنها صحنه های روزمره کارگرانی را نمایش می دهد که در سالهای 1920 تا 1935 در ساختمان آسمانخراشها مشارکت داشتند. نکته قابل توجه برخورداری از تکنولوژی برج سازی در سالهای قبل از جنگ جهانی دوم است که قبل از هر چیز در این دسته از شهر ها دیده می شود. همانطور که خواهید دید معیارهای امنیتی خیلی عجیب و نامأنوس است و تصاویر سعی در نمایش دادن این وضعیت دارند.
این تصاویر در تاریخ 29 سپتامبر 1932 در شهر نیویورک گرفته شده اند و در تاریخ 2 اکتبر همان سال در پیوست یکشنبه نشریه New York Herald Tribune به چاپ رسیدند. این عکسها در طبقه 69 از یک آسمانخراش 70 طبقه که ساختمان CE از مرکز Rocklfeller می باشد گرفته شده است.
سری دوم مقالات دومین همایش ملی مهندسی ایمنی و HSE

World Day for Safety and Health at Work is an international campaign to promote safe, healthy, and decent work. This year, as in previous years, tripartite events will be taking place world wide, and a number of products are available from this Web page to support those efforts. You are invited to join us in promoting this important day.
Celebration at the ILO Headquarters
نام کتاب: تئوری الاستیسیته
نویسنده: A. E. Green
مشخصات:Dover Publications | ISBN: 0486670767 | 1992-05 | djvu (ocr) | 457 pages

توضیحات:
This book is exactly about what the title declares:"Theoretical elasticity". It contains all the necessary mathematical framework (tensors in curvilinear coordinate systems) in the first chapter. This chapter also introduces the reader to the complex potentials method. The second chapter is about continuum kinematics, stress and strain. Chapters 3 and 4 deal with finite deformations, while the well-known infinitesimal theory (the theory of elasticity which all books on the subject include) shows up in the 5th chapter. Chapter 6 is about plane strain (anisotropic bodies and complex variable methods included). Plate theory is presented in chapter 7. Chapters 8 and 9 are about plane problems for isotropic and anisotropic bodies using complex variable methods, really a very good collection of classical problems. Finally, chapters 10-16 are devoted to shell theory.
حفره گلوری در سد مونتیسلو
حفره گلوری زمان پر شدن آب پشت سد و نیاز به خالی کردن مقداری آب از مخزن بکار می رود.

این حفره گلوری است که در کالیفرنیا واقع شده و بزرگترین حفره در دنیا می باشد، این حفره قادر به مکیدن ۱۴ - ۴۰۰ فوت مکعب (این مقدار بر اساس حدس و گمان تخمین زده شده است) در هر ثانیه است.


در حالي كه به نظر ميرسد، از همان ابتدا طراحي و ساخت ايستگاه فضايي بينالمللي در كنار عبور انسان از مرزهاي فضا و پرتاب نخستين شاتل، مهمترين و پيچيدهترين چالش علمي تحقيقاتي در برنامههاي فضايي ناسا بوده است، اما همين سازه بزرگ فضايي كه از آن به «فيل غولپيكر سفيد در فضا» نيز تعبير ميشود، به بزرگترين چالش نگرانكننده اين آژانس فضايي تبديل شده است.

اين چالش در ماههاي اخير و با تغيير رياست جمهوري در آمريكا كه نقش اصلي را در راهبردهاي مختلف ناسا دارد، با نوسانات بيشتري نيز همراه شده و صدالبته گسترش بحران اقتصادي حاكم بر جهان و تشديد مشكلات مالي طرحهاي عظيم علمي و تحقيقاتي، آينده ايستگاه فضايي بينالمللي را نيز تحت شعاع خود قرار داده است، اما مشكل تنها بر سر بودجه نيست، بلكه چند دستگي در قلب ناسا بر سر توجيه منطقي درخصوص ادامه ساخت و حيات آينده اين ايستگاه موضوع بحثبرانگيز اصلي به شمار ميآيد.
در يك دهه گذشته دانش رباتيك جهشهاي خيرهكنندهاي داشته است. برخي دانشمندان متخصص در اين عرصه با مرتبط عنوان كردن دانش نوين روباتيك با برنامههاي اكتشافاتي در نقاط غيرقابل دسترس بشر نظير اعماق اقيانوسها و فضا طيف قابلتوجهي از برنامههاي اكتشافاتي پرهزينه نيز سفر انسان به مريخ و حتي اجرام آسماني فراتراز آن را زير سوال برده و با طرح اين نكته كه صرفا و با توجه به قابليتهاي بالاي چنين سيستمهاي پيشرفته با قابليت كنترل از راه دور ديگر نيازي به خطر انداختن سلامت فضانوردان و صرف هزينههاي چند ميليارد دلاري نيست، منطق فعلي درخصوص طرحهايي نظير ايستگاه فضايي بينالمللي و لزوم ادامه سرمايهگذاري در آن را مورد حمله قرار دادهاند. در بطن اين چالشها نخستين قرباني ، ايستگاه فضايي بينالمللي است كه هماكنون در آستانه تكميل شدن قرار داشته و براساس برنامهريزيهاي از پيش صورت گرفته در آينده پذيراي شمار بيشتري از دانشمندان خواهد بود، اما هماكنون وبخوبي زمزمههايي درخصوص شكلگيري چند دستگي در ميان رهبران ناسا و در سطوح پايينتر دانشمندان و متخصصان برجسته ناسا درباره آينده حيات ايستگاه فضايي بينالمللي و لزوم ادامه سرمايهگذاري در اين طرح عظيم بينالمللي ديده ميشود. بيش از 10 كشور در ساخت ايستگاه فضايي بينالمللي حضور دارند كه هر يك بخشي از تجهيزات آن را طراحي، توليد و راهي فضا ميكند. اين كشورها در ماههاي اخير با يكي از تاريكترين دورانهاي اقتصادي جهان روبهرو شدهاند. از اين رو معلوم نيست آيا همچنان به تعهدات خود درخصوص تكميل ايستگاه فضايي و سرمايهگذاريهاي اضافي در اين طرح پايبند باشند.

آژانس فضايي اروپا (اسا) كه سهم قابلتوجهي در تكميل اين ايستگاه دارد براي 4 سال آينده اين طرح تنها 5/1 ميليارد دلار بودجه اختصاص داده است. به عقيده كارشناسان، اين رقم شايد در مقايسه با كمكهاي مالي كه براي نجات بنگاههاي اقتصادي جهان از بحران جاري اختصاص مييابد، ناچيز به شمار آيد، اما براي يك طرح علمي، غنيمتي ارزشمند محسوب ميشود با اين حال اين پرسش را نيز به دنبال دارد كه حقيقتا از اين بودجه چه چيزي به دست ميآوريم؟
پروفسور فرانك كلوز، استاد فيزيك دانشگاه آكسفورد و رئيس گروه كاري اكتشافات فضايي انگليس ميگويد: ايدهها و برنامههاي جالب و هيجانبرانگيزي درخصوص ايستگاه فضايي بينالمللي مطرح شده است. بازي گلف در فضا و پرتاب توپي از ايستگاه فضايي به سوي مدار پايين زمين يكي از آنهاست. در همين حال ژاپن نيز كه برجستهترين عضو آسيايي طرح ايستگاه فضايي بينالمللي است در قالب انجمن هوانوردي اوريگامي خود در نظر دارد تا در اواخر سال جاري ميلادي هواپيماي كاغذي بسازد و حركت آن را از ايستگاه فضايي بينالمللي تا سطح زمين بررسي كند. اين ايدهها هيجاناتي هستند كه درباره آنها اغراق نيز شده است با اين حال در ذهن بسياري از دانشمندان اين پرسش را نيز ايجاد كردهاند كه حقيقتا ايستگاه فضايي بينالمللي براي چه اموري به كار گرفته خواهد شد؟
پروفسور كلوز ادامه ميدهد: هر چه هست نميتوانم توجيه علمي دقيق و ريشهداري درخصوص فعاليت ايستگاه فضايي بينالمللي پيدا كنم. در حقيقت درباره اين طرح و نقشههايي كه براي آن كشيده و بلندپروازيهاي زيادي شده است. من حتي در سالهاي اخير صحبت و سخنراني علمي و مبتني بر واقعيتي درباره برنامههاي ايستگاه فضايي بينالمللي نشنيدهام. گرچه اين مقوله امري پيچيده و در عين حال گسترده است، اما وقتي بحث هزينه به ميان ميآيد بسياري از دانشمندان به دنبال توجيهي مناسب براي اين هزينه كرد نجومي خواهند بود.
عقيده ديگر بر اين اصل استوار است كه در دهه گذشته ايستگاه فضايي بينالمللي تقريبا سهمي در دستاوردهاي فضايي نداشته است و گرچه بايد به اين نكته نيز توجه داشت كه اين ايستگاه در حال ساخته شدن بوده است، اما با توجه به هزينه نجومي كه براي آن در نظر گرفته شده است و عمر مفيد محدود آن و فرسايشي كه در فضا خواهد داشت بايد تقريبا پذيرفت كه بازنگري در راهبرد علمي درخصوص آينده ايستگاه فضايي بينالمللي امري است كه بايد صورت گيرد.
در قبال اين انتقادها دلايل منطقي ديگري نيز مطرح ميشود. بيش از چند دهه است كه حضور انسان در ماه و بازگشت دوباره بشر به اين قمر طبيعي در اولويت برنامههاي فضايي ناسا و اسا قرار گرفته است. از طرفي، بشر در چند دهه گذشته به اين موفقيت بزرگ دست يافته است كه بتواند مستقيما و از روي زمين به ماه برسد و حتي روي آن نيز گام بردارد. اكنون نيز نسل آتي فضاپيماهاي آمريكا با هدف انتقال مستقيم فضانوردان به ماه و در ادامه مريخ طراحي ميشوند و اين در حالي است كه بحث جدي درباره طراحي و احداث اقامتگاههاي دائمي براي حضور دانشمندان در ماه مطرح و حتي طرحهاي اوليه نيز درباره آن ارائه شده است. با توجه به اين نكات بايد اين پرسش بنيادين را مطرح كرده و البته پاسخي نيز براي آن پيدا كنيم كه پس در ايستگاه فضايي بينالمللي به دنبال چه چيزي هستيم؟
برخي منتقدان برنامههاي اكتشافات فضايي معتقدند توجه دانشمندان علوم فضايي به ايستگاه فضايي در يك دهه گذشته بشر را در بازگشت دوباره به ماه دچار محدوديت كرده است. عقيده آنها بر اين است كه بودجههاي فكري، مالي و تحقيقاتي كه براي تكميل اين ايستگاه فضايي صرف شده، اگر براي بازگشت هرچه سريعتر دوباره انسان به ماه مد نظر قرار ميگرفت، نتايج بهتر و درخشانتري در پي داشت. در كنار اين استدلالها گروهي نيز با نگاه موشكافانهتر و از زاويه ديگري صحبت كرده و ميگويند بايد درخصوص ادامه حيات ايستگاه فضايي بينالمللي ترس و نگرانيهايي هم داشت. اين دسته از كارشناسان، ايستگاه فضايي بينالمللي را به عنوان سمبلي براي آينده ديگر برنامههاي اكتشافاتي فضايي ميدانند و از آن واهمه دارند كه جاهطلبيهاي نظامي و سياسي قدرتهاي سازنده آن در زير پوشش تحقيقات علمي براي بشر دردسرساز شود. در مجموع ترديدهاي مطرح شده درباره ادامه حيات ايستگاه فضايي، خود به نگراني بزرگي تبديل شده كه در حال حاضر بحران مالي حاكم بر جهان به عنوان اصليترين و بهروزترين توجيه در اطلاق عنوان اتلاف هزينه به آن در نظر گرفته شده است.
مهدي پيرگزي
منبع : جام جم آنلاین