آیا نظریه های موجود درباره ی شکل گیری انفجار های ابر نواختری قابل استنادند و یا باید مورد تجدید نظر قرار بگیرند؟ علل تعدد نظریه برای این پدیده ها یک کج فهمی علمی است یا ریشه ای بنیادی دارد؟ این سوالاتی است که سعی داریم در ادامه به آنها پاسخ دهیم.

انفجارات ابر نواختری به دو دسته ی کلی تقسیم می شوند. بیشتر این انفجارات از نوع دوم محسوب شده که ستاره ی مادر آنها دارای جرمی بیش از 8 برابر جرم خورشید ماست. این ستاره ها علاوه بر آن که زندگی کوتاهتری را نسبت به سایر ستارگان تجربه می کنند، مراحل نموشان نیز با سرعت بیشتری طی می شود و آن هنگام که زمان مرگشان فرا می رسد خالق انفجاری هسته ای می شوند که اختر شناسان را از گوشه و کنار جهان متوجه خود ساخته و فرصتی را جهت آزمایش آموخته ها و پیش بینی هایشان، مهیا می سازد. وقتی تمام انرژی این ستاره ها به مصرف رسید هسته شان متلاشی می شود و نیروی گرانش بسیار زیاد هسته، باعث انبساط ستاره و سر انجام انفجار لایه های بیرونی آن می شود و در پایان کارشان، ستاره ای نوترونی یا یک سیاهچاله ی غول پیکر از خود باقی میگذارند. اما گونه ی اول از انفجارها که کمتر هم مشاهده می شوند، دارای اجداد متفاوتی نسبت به انواع دیگر خود هستند که معمولا از یک کوتوله ی سفید بسیار پیر و دارای ابعادی حدود هسته ی خورشید ما یا سایر ستارگان جوان تشکیل می شوند. این ابر نو اخترها که در بیشتر موارد از عناصر کربن و اکسیژن ساخته شده اند، در واقع از همجوشی هسته ای هیدروژن و هلیم در روزهای پایانی عمر کوتوله سفید تشکیل می شوند. در این کوتوله ها مواد تحت نیروی بسیار بزرگ گرانشی متراکم شده و به حالت فوق غلیظ یا انحطاط می رسند که در واقع کوچکترین حالت مشاهده شده برای یک مجموعه اتم است. در این حالت انرژی کوانتمی ذرات نیز در مقدار کمینه ی خود قرار می گیرد. در همین رابطه پروفسور سوبراهمانییان چاندرازخار (که نام رصد خانه ی پرتو ایکس ناسا، چاندرا، از نام او گر فته شده) ثابت کرد که بیشترین فشار متقابل در برابر نیروی گرانش که از طرف الکترون وارد می شود دارای یک بیشنه است. این حد که بعدها به حد انحطاط چاندرازخار معروف شد، نشان داد که بیشترین جرمی که یک کوتوله ی سفید می تواند تحمل کند 1.44 برابر جرم خورشید است و بیشتر کوتوله ها هم جرمی بسیار کمتر یعنی درحدود 0.5 الی0.6 برابر جرم خورشید ما را دارا هستند. این حجم عظیم انرژی رفته رفته به عاملی برای از کار افتادن سیستم سوختی ستاره تبدیل شده و در واقع باعث مرگ تدریجی و سرد کوتوله می شود. ولی چیزی که در سیستم های چندتایی کوتوله ها مشاهده شده کمی متفاوت است.

  

«برای دیدن جزئیات روی عکس کلیک کنید»

 

اگر یکی از همدم ها به اندازه ای بزرگ باشد که شرایطش به حد چاندرازخار نزدیک شده باشد، دما و چگالیش با سرعت قابل توجهی افزایش می یابد و باعث جریان یافتن چرخه ی کربن- کربن میشود. در همین هنگام همدم ستاره که تا کنون تاثیر قابل توجهی در روند زندگی ستاره نداشته است، با تبدیل شدن به یک غول سرخ و یا ستاره ای ابر پرجرم ،خود را برای مراحل پایانی زندگی آماده می کند و دچار تغییری بنیادی می شود که آینده ی ستاره را به کلی دست خوش تغییر خواهد کرد. کربن و اکسیژن به عناصر سنگین تری مثل سیلیکون، گوگرد، کلسیم، آهن، نیکل و کبالت تبدیل می شود و همین تعدد عناصر تشکیل دهنده، ستاره ای را که به سمت ابر نو اختر نوع یک حرکت می کرد، در حد یک ابر عظیم گاز نگه می دارد. نظریه های مختلفی برای آینده ای این منظومه ها مطرح شده است اما سرانجام بعد از یک دهه تلاش، جرقه ی حل این مسئله نیز روشن شد.

همان طور که گفتیم ستاره ی همدم، هیدروژن و احتمالا هلیم خود را در طی جریانی از مواد بین دو جرم به کوتوله ی سفید منتقل می کند. بعد از گذشت زمانی نسبتا طولانی جرم موجود در کوتوله از حد چاندرازخار افزایش می یابد، در همین لحظه جریان مواد قطع شده و کوتوله با انفجار ابر نو اختری از نوع یک به زندگی خود پایان می دهد و همدمش نیز ناچار است باقی عمر خود را مثل یک ستاره ی کوچک و عادی ادامه دهد.

اما راه دوم: ممکن است فاصله ی غول ستاره ای ما از آنچه برای تبادل مواد لازم است بیشتر باشد یا گرانش ستاره به حد کافی بالا باشد که از فرار لایه های سطحی جلوگیری کند. این مشکل حل نشده ماند تا نوابر سال 2002، در این سال یک کهکشان گمنام در صورت فلکی حوت توجه همگان را به خود جلب کرد. ابر نو اختری موسوم به 2002 IC دراین صورت فلکی درخشش خود را آغاز کرد و با روشنایی چند برابر ابر نو اختر های معمولی نور افشانی نمود ولی باز هم از نوع دوم این انفجارها به شما می آمد. بعد از بررسی طیف آن ستاره در نور مرئی نوار ضخیمی از فلزات سنگین از قبیل سیلیکون و آهن مشاهده شد و این در حالی بود که تنها عناصر کربن و اکسیژن پدیدآورندگان کوتوله ها محسوب می شدند.

مارییوهاموی از مرکز تحقیقات کارانگی و همکارش متوجه شدند که همدم این کوتوله ها که غول های معمولی یا از رده ی ای جی بی هستند، مانند سایر ستارگان می میرند و بنابر این بعد از مرگ آنها تنها چیزی که باقی می ماند یک سحابی سیاره نما است و در مر کز این سحابی یک کوتوله ی سفید ایجاد می شود که باز هم به دور همدم خود می گردد اما این بار در سامانه ای کوتوله ای. آنان با مقایسه ی حدسیات خود و سوپرنوای 2002 IC دریافتند که همدم این کوتوله ها مانند حالت قبل شروع به از دست دادن جرم می کند وبا رسیدن به حد چاندرازخار همان مراحل را طی میکنند. بعد از چند سال در سال 2005سوپرنوای مشابه نوع اول در کهکشان ان جی سی 1371 روی داد که 2005 KA نامیده شد و رصد خانه ی فضایی ناسا موسوم به سوئیفت که در سال 2004 آغاز به کار کرده بود موج بلندی از پرتوهای ایکس و امواج فرابنفش را از آن سوپرنوا آشکار کرد که نشان می داد این ابر نواختر توسط لایه ای از غبارهای هیدروژنی پوشیده شده است. اما چرا در سوپرنوای 2002 IC کوچکترین نشانه ای از هیدروژن ثبت نشده بود؟ به نظر اندرو هاول از دانشگاه تورنتو علت مشاهده نشدن هیدروژن عدم وجود آن نیست. در منظومه های تکی بعد از انفجار، شدت نورهای ساطع شده آن قدر زیاد است که تشخیص عناصر محدود درآن غیر ممکن به نظر می رسد ولی در نمونه ی 2002 نیز هیدروژن ولو در اشکال مختلف وابتدایی وجود نداشته است.

بعد از چند وقت عکس هایی توسط لیوییو از دانشگاه آدام ریس منتشر شد که در آن قسمتی از کوتوله توسط همدمش پوشیده شده بود. با توجه به این مشاهده احتمال می رود که ستاره ی همدم بعد از انفجار، از خود دو هسته باقی می گذارند که هسته ی اول متعلق به خود ستاره، و دومی همان کوتوله ای است که توسط همدمش بلعیده شده. این دو کوتوله ی سفید دچار گردشی پایدار و ابدی به دور یکدیگر شده و مدتی بعد آنقدر فاصله شان کم می شود که به درون هم فرو ریزش می کنند و کاملا نا گهانی از حد پایداری چاندرازخار گذشته و سوپرنوایی را به وجود می آورند.

نظریه ای که تاکنون مطرح شد قابل قبول ترین توجیهات موجود برای این پدیده هاست ولی اگر این موضوع درست باشد یک تناقض جزئی مطرح می شود. با توجه به مشاهدات دانشمندان تاکنون بر این باور بودند که درخشش انفجارات به سرعت کاهش می یابد. این مطلب برای جرقه های کوچک و مصنوعی مثل آتش بازی ها یا بمب ها درست است ولی انفجارات ستاره ای به گونه ی دیگری ایجاد می شوند. با وجود آنکه انفجارات ستاره ای خود به خود است در خششی شدید ایجاد می کنند که ضربان اصلی و به عبارت بهتر پالس انفجار، در لحظات بعدی توسط ابزارهای رادیویی به ثبت می رسند. در نوع 1A ،کربن طی مراحل همجوشی به نیکل 56 تبدیل می شود. این انحطاط بعد از مدت 6.1 روز به کبالت56 تبدیل شده و ظرف کمتر از دو هفته به اوج نور افشانی خود در طول عمرش می رسد. کبالت هم بعد از 77 روز جای خود را به ایزوتوپ 56 آهن می دهد.

کوتوله ی سفید کربن و اکسیژن که تنها0.6 تا 0.7برابرجرم خورشید را داشت و در مرحله ی نیکل سوزی بود، منفجر شد و تمامی شواهد نشان داد که باید جزء انفجارات نوع 1A قرار بگیرد ولی درخشش زیادش پذیرش این موضوع را با مشکل مواجه می کرد. این موضوع درهاله ای از ابهام باقی ماند تا کشف ابرنواختر 2004 FG که نه تنها ویژگی های ابر نواختر قبلی را حفظ کرد بلکه انتقال به سرخی معادل 0.244 داشت و از کهکشان ما فقط یک توده ی مه آلود بود که 3 میلیون سال نوری با ما فاصله داشت و جرقه اش هم 1.3 اندازه ی خورشید و حامل طیف نیکل 56 بود.

آیا ممکن است مواد تشکیل دهنده ی کوتوله در طی فرآیند همجوشی جای خود را به نیکل دهند؟ خیر؛ با توجه نظریات هاول و همکارش مارک سولیوان از دانشگاه تورنتو که در واقع گزارشی از شکل گیری 2006 FG بود و در مجله علمی نیچر(Nature) هم به چاپ رسید، انفجار در رده ی طیف مرئی و از نوع اول بوده که شامل عناصر سیلیکون ،گوگرد و کلسیم نیز می شده است. در عوض منجمان مطمئن اند که انفجار از یک کوتوله سفید با جرمی دو برابر خورشید بوده که 50 درصد از حد چاندرازخار نیز پیشی گرفته بود. رصدهای این کوتوله هم نشان داد که با شتابی کمتر ازحد معمول منفجر می شود و گرانش بیشتری از کوتوله های سفید معمولی به لایه های خارجی وارد می کند. آیا این سوپرنوا یک فرا چاندرازخار و یک استثناست؟

در ماه آگوست نظریه ای توسط هاول و گروهش از جمهوری چک مطرح شد که بلافاصله باجبهه گیری مجامع مهم نجومی به ویژه گردهمایی سه ساله اخترشناسان مواجه شد. او در نظریه خود حد چاندرازخار را به 2.1 برابر جرم خورشید افزایش داد و اثبات کرد که کوتوله ی سفید 1.4 برابر خورشید کاملا عادی و مهتمل است. ولی با وجود اثبات های ظاهرا قابل قبول، پذیرش این امر نامحتمل به نظر می رسید و انقلابی را در ستاره شناسی پی ریزی می کرد.

به گفته یووزلی از دانشگاه سانتا کروز کالیفرنیا و دانیل کاسن از جان هاپکینز، ما تا کنون نمونه های متعددی از سوپر نوا ها را بررسی کرده ایم و با رسم جدول داده ها واحتمالات وجود چنین کوتوله های سفیدی که از حد 1.4 برابر تجاوز کنند را تقریبا منتفی می دانستیم و توانسته بودیم مدلی را برای درخشش های بالا مطرح کنیم. ولی قادر به توجیه نیروی کم خروج از مرکز 2004 FG نبودیم در حالی که می دانستیم نیکل-56 بیشتر به معنی انفجار بزرگتر وشتاب بیشتر است.

به هر حال بزرگترین سوال مطرح، علت ادامه ی چرخش کوتوله ها به دور قطب هایشان در طی افزایش جرم و تبادل ماده برای رسیدن به 2 برابر جرم خورشید است و توجیه منطقی آن توسط تئوری های گوناگون بررسی شده. حتی اگر تئوری اخیر درست باشد ممکن است تعریف موجود درباره ی سوپرنوا و انواع آن مخصوصا 1A را به چالش بکشد. البته ممکن است موضوع به این پیچیدگی ها هم نباشد و توجیه بسیار ساده و واحدی نیز وجود داشته باشد.

 

منبع: انجمن نجوم آماتوری ایران

انواع نيروگاه‌هايی كه در سطح جهان به امر توليد برق اشتغال دارند عبارتند از: 1. نيروگاههای بخاری 2. نيروگاههای آبی 3. نيروگاههای گازی 4. نيروگاههای سيكل تركيبی 5. نيروگاههای اتمی 6. نيروگاههای خورشيدی 7. نيروگاههای بادی 8. نيروگاههای پمپ ذخيره ای 9. نيروگاههای جذر و مدی دريا 10. نيروگاههای زمين گرمايی ( ژئوترمال) 11. نيروگاههای موجی (موج دريا) 12. نيروگاههای ديزلی 13. نيروگاههای مگينتوهيدروديناميكMHD 14. نيروگاههای بيوماس 15. و… به طوری كه از نام اين نيروگاهها بر می‌آيد هريك ازآنها برای توليد برق، فن آوری ويژه ای دارند كه درجای خود توضيح خواهيم داد. در حال حاضر انواع نيروگاههايی كه در كشور ما ايران دردست بهره برداری قراردارند عبارتند از: نيروگاههای آبی، گازی، ديزلی، بادی، خورشيدی، سيكل تركيبی و به زودی نوع اتمی آن نيز شروع به كارخواهد كرد. ولی قبل ازاينكه وارد بحث نيروگاهها، توليد، انتقال و توزيع برق شويم، بهتراست كمی درباره كاربردهای گوناگون انرژی ها و تبديل آنها به انرژی برق و روشهای توليد آن سخن بگوييم. استفاده از انرژيهای خدادادی موجود درطبيعت، هميشه مورد نظربوده است. مطالعات گوناگونی برای تغيير شكل انرژی، به طوری كه به كارگيری آن ساده باشد، صورت گرفته است. حاصل اين كوشش ها، انرژی الكتريكی است كه ازتبديل ساير انرژی ها به دست می آيد. امروزه يكی ازمهم ترين شكل های انرژی كه درتمام جهان مود استفاده قرار می گيرد ، انرژی برق است. همان طور كه دركتاب های علوم خوانده ايم، انرژيها قابل تبديل به يكديگرند. مثلاً انرژی مكانيكی را می توان به انرژی الكتريكی تبديل كرد. به همين ترتيب انرژی شيميايی و حرارتی را و برعكس. عوامل زيرسبب می شوند كه استفاده ازبرق ساده تر و راحت تر از ساير انرژيها باشد: 1. برق را می توان به سهولت از نقطه ای به نقطه ديگر انتقال داد. به عنوان مثال توسط دو رشته سيم انرژی الكتريكی به خانه ما راه می يابد. 2. كاركردن با برق ساده تر است. 3. دستگاههای متعددی می توان ساخت كه با برق كار كنند. 4. درتبديل انرژی الكتريكی به انرژيهای ديگرمواد زايد ايجاد نمی شودو… انرژی الكتريكی كاربردهای گوناگونی دارد كه اهم آنها عبارتند از: مصارف صنعتی تقريباً بيش از نصف برق توليدی برای رفع احنياجات صنعتی به كار می رود. موتورهای الكتريكی در اندازه های كوچك و بزرگ چرخ صنايع را به حركت درمی آورند. الكترومغناطيس های بزرگ در جرثقيل ها كار جابه‌جا كردن قطعات بزرگ فلزی را به عهده دارند. كاربرد در كشاورزی اگر شما فرزند يك كشاورز باشيد می توانيد بسياری از كاربردهای برق درمزارع را نام ببريد. می دانيم تا چندی قبل بسياری از كارهای مزرعه توسط كشاورزان و خانواده های آنان با كمك حيواناتی مثل اسب انجام می شد. اينك چه تغييری پيدا شده است؟ مواد غذايی با بهای كمتری از نظرهزينه نيروی انسانی تهيه می شود، كشاورزان از وسايل زندگی بهتر استفاده می كنند و انرژی برق در كشاورزی به كار گرفته شده است. برق ـ البته توع خاصی از آن ـ تراكتور كشاورز را راه می اندازد. باراو را حمل می كند. آب را به مزارع و محل مسكونی می رساند. بادبزن های الكتريكی هوای گرم تابستان را خنك می كنند. برق، گرمابخش زمستان سرد است. مانع فاسد شدن مواد غذايی می شود. صنايع غذايی را گسترش می دهد. كاربرد در شهرها شهرها معمولاً 10 درصد برق توليدی را مصرف می كنند. فروشگاهها، خانه ها ،‌ هتلها، مساجد، بيمارستانها،‌ ادارات و ديگرمراكز شهری برق مصرف می كنند. درشهر سيستم هوای مطبوع، هوای ادارات، بيمارستانها، هتل ها و آپارتمان ها را درتابستان خنك و سالم نگه می دارد. يك بيمارستان خوب بدون داشتن دستگاههای برقی نظير اشعة ايكس، آسانسورها،‌ تخت های جراحی‌، دستگاههای استرليزه كردن‌، لامپ های مخصوص و ديگر وسايل نمی تواند خدمت لازم را در اختيار بيماران قرار دهد. روشنايی اماكن و معابر در شب، كه نعمت بزرگی است فراموش نشود. كاربرد درحمل و نقل حمل و نقل زمينی، دريايی، هوايی به صورت پيشرفته امروزی فقط با استفاده از نيروی برق مقدور است. ماشين های سواری، اتوبوس ها، لكوموتيوها، مستقيم يا غير مستقيم از انرژی برق استفاده می كنند. در خطوط كشتيرانی از پختن غذا گرفته تا تهويه هوای كشتی از برق استفاده می شود. هواپيما های مسافربری يا نظامی، روشنايی، گرما، تهويه، كنترل فشار وقدرت خود را توسط نيروی برق تأمين می كنند. كاربرد ارتباطاتی ( مخابرات ) تلگراف، تلفن، راديو و برنامه های فضايی قدرت خود را از برق دريافت می كنند. بدون برق نفوذ به داخل فضا و شناخت ناديده های فضايی و ارتباط با كرات آسمانی امكان پذير نيست. امروزه كشورهای جهان توسط دستگاههای مخابراتی به هم وصل هستند. از ايستگاههای راديويی مختلف می توان اخبار را شنيد. فكر می كنيم همين مختصر توضيح دربارة اهميت صنعت برق و شناخت آن كافی باشد و حال به سروقت روش های توليد برق می رويم و سپس به درون نيروگاه گاه برمی داريم. به طوری كه می دانيم، انرژی الكتريكی قابل ديدن نيست. با وجود اين اطراف ما را پوشانيده است. می توان گفت الكتريسيته همه جا هست. در حقيقت قسمتی از ساختمان تمام مواد طبيعی الكتريسيته است. تنها كاری كه بايد انجام دهيم اين است كه الكتريسيته را از درون مواد بيرون بياوريم و به كارگيريم. همان طور كه گفتيم برق شكلی از انرژی است كه از تبديل ساير انرژی ها به وجود می آيد. دستگاهی را كه ساير انرژی ها را به انرژی برق تبديل می كند، مولد می نامند. پيل، يك مول برق است. اين مولد، انرژی شيميايی را به انرژی الكتريكی تبديل می كند. درباره پيل ( باتری ) دركتاب های علوم به طور مفصل بحث شده است. پيل به دو صورت،‌ پيل خشك و پيل تر موجود است. هريك از شما برای يك بار هم كه شده پيل را به كار برده ايد. پيل خشك برای به كار انداختن وسايل بازی، راديوها، چراغ قوه ها و ضبط صوت ها و گروه ديگری از وسايل الكتريكی مورد استفاده قرار می گيرند. پيل های مزبور در اندازه و شكل های مختلف ساخته می شوند. اين پيل ها پس از مدتی برق آنها تمام می‌شود و ديگر نمی‌توان از آنها استقاده كرد. يكی ديگر از انواع مولدهای شيميايی، انباره يا باتری اتومبيل است كه آن را باتری تر نيز می نامند. از اين باتری های تر امروزه علاوه بر اتومبيل، درمراكز صنعتی و از جمله در داخل نيروگاهها نيز برای موارد اضطراری استفاده می كنند. اين باتری ها طوری طراحی شده اند كه می توانند در دفعات زياد پر و خالی شوند. برقی كه به روشهای مختلف توليد می شود به نام برق جريان مستقيم يا برق D.C برق جريان متناوب A.C نامگذاری شده است . برق D.C مانند يك خيابان يك طرفه است. الكترون ها مانند وسايط نقليه فقط دريك جهت حركت دارند. برق A.C يا برق جريان متناوب در صنعت و مصارف خانگی مورد استفاده قرارمی گيرد. دستگاهی را كه برق A.C توليد می كند، مولد يا ژنراتور می نامند. برحسب اينكه انرژی لازم برای به حركت درآوردن مولد از چه منبعی دريافت شود،‌ مولد را با آن نام می خوانند. مانند نيروگاههايی كه قبلاً انواع آنها را نام برده ايم. به عنوان مثال اگر برای گرداندن مولد، از انرژی حرارتی استفاده شود، مولد را توربوژنراتور حرارتی می گويند كه از جمله آنها توربوژنراتورهای بخاری است. طرز كار اين نوع مولد به اين ترتيب است كه ابتدا آب را به وسيله سوختی مانند زغال سنگ، گاز و مواد نفتی مانند مازوت به بخارتبديل می كنند. بخارتوليد شده پس از عبور از لوله های مخصوص با فشارزياد به پره های توربين برخورد می كند و آن را به گردش درمی آورد. چون محور توربين و محور ژنراتور به هم متصلند، درنتيجه ژنراتور شروع به چرخيدن كرده و برق توليد می كند. مولد برقی كه به وسيلة موتور ديزلی به گردش درمی آيد به نام ديزل ژنراتور ناميده می شود. به همين ترتيب می توان برای توليد برق از انرژی باد، خورشيد، آب و همچنين از انرژی هسته ای استفاده كرد كه دراين باره، هنگام توضيح دربارة كار اين نوع نيروگاهها مفصل تر صحبت خواهيم داشت. يادمان نرود كه دينام دوچرخه هم يك ژنراتور كوچك برق است كه محور آن توسط انرژی پاهايمان هنگام ركاب زدن به حركت درمی آيد و مقداری از انرژی ما به برق تبديل می شود و ما می توانيم در روشنايی لامپ دوچرخه، به حركت خود در شب ادامه دهيم.

در علم فيزيك شاخه‌اي با نام شناسايي ذرات سرد وجود دارد كه اين ذرات در دماي 15C،273- درجه سانتيگراد قرار دارند و 133 سزيوم انرژي توليد مي‌كنند، اين ذرات سرد در ابرها به تعداد بسيار زيادي وجوددارند كه در توليد ابرها استفاده مي‌شود.



به گزارش باشگاه خبرنگاران به نقل از خبرگزاري فرانسه، مركز تحقيقات (IFraf) كه از سال 2005 تحقيقات خود را بر روي ذرات سرد شروع كرده‌اند را از سر گرفته‌اند، محققان اين موسسه معتقدند جهاني كه ما در آن زندگي مي‌كنيم جهان بي‌نهايت سرد است و سراسر اين جهان پر از ذرات سرد است كه هنوز شناخته نشده‌اند.

بنابراين گزارش، شناسايي اجسام سرد مربوط به علم فيزيك است، و در سال 1997 محققان مركز فيزيك فرانسه موفق به دريافت جايزه نوبل شده‌اند و هم اكنون 32 گروه تحقيقاتي از سراسر جهان در مورد ذرات سرد در حال بررسي و تحقيق هستند.

همچنين محققان اين موسسه اعلام كردند اين شاخه از علم فيزيك بسيار مهم و بنيادي است و با درك اين عمل محققان آن را در زمينه‌هاي مختلف از جمله ژئوفيزيك، مترولوژي (علم مقايسات) و انفورماتيك استفاده مي‌كنند.

بنابراين گزارش، در ابرها ميليونها از اين ذرات وجود دارند كه مي‌توان به واسطه اين در خنك سازي و تشكيل ابرها كمك گرفت، سرعت اين ذرات بسيار بالاست و طي چند ثانيه صدها متر پرتاب مي‌شوند.

اين ذرات در دمايي خاص قادر به ادامه حيات خود هستند و معمولا در دماي 15C،273- درجه سانتيگراد نگهداري مي‌شوند و در اين دما زندگي مي‌كنند.

همچنين بنا به گفته محققان اين موسسه اين ذرات قابل اندازه‌گيري هستند و انرژي معادل 133 سزيوم توليد مي‌كنند.

محققان اميدوارند به واسطه اين ذرات سرد تحولي درعلوم مختلف ايجاد كنند.
منبع : باشگاه خبرنگاران جوان

آموخته ايم كه ماده سه حالت جامد ، مايع و گاز دارد كه به تازگي هم دو حالت ديگر به آن اضافه شده است. جامدات شكل خاصي دارند، يعني مولكولهاي آنها موقعيت خاصي نسبت به يكديگر داشته و نمي توانند آزادانه به هر سو حركت كنند . ولي مولكول هاي مايعات چنين قيدي نسبت به هم ندارندو در كل حجم آن در حركت اند . كريستالهاي مايع موادي هستند كه ظاهر مايع دارند، اما مولكولهاي آنها آرايش خاصي نسبت به يكديگر دارند ، درست مانند جامدات كه در شكل هم به راحتي ديده مي شود. به همين دليل كريستال مايع خصوصياتي شبيه به مايع و جامد داشته و به همين دليل با چنين اسم متناقضي خوانده مي شوند . اين مواد به شدت به دما حساس اند و اندكي حرارت لازم است تا آنها را به مايع واقعي درآورد و يا اندكي سرما تا به معمولي تبديل شود. به همين دليل است كه LCD ها در مقابل تغييرات دما عكس العمل نشان داده و به عنوان دماسنج طبي استفاده مي شوند . جالب اين است كه به دليل همين حساسيت نمي توان از كامپيوترهاي كيفي يا نظاير آن در هواي بسيار سر و يا مثلاً در آفتاب داغ ساحل دريا استفاده كرد . در اين وضعيت معمولاً LCD ها عكس العمل هاي عجيب و غريبي از خود نشان مي دهند .

انواع مختلفي از مواد شناخته شده اند كه در دماي معمولي چنين خصوصياتي دارند. اما دسته اي از آنهاهستند كه به جريان الكتريسيته هم حساس هستند و مولكولهاي آن متناسب با جريان برق ورودي مي چرخند و تغيير زاويه مي دهند . اين خصوصيت عجيب اثر جالبي هم دارد. وقتي نور از درون يك كريستال مايع اين چنين عبور كند، پلاريزاسيون يا قطبش آن هم جهت با مولكولهاي كريستال مي شود . از همين خاصيت براي LCD ها استفاده شد. با اين توضيح كه چون كريستالهاي مايع شفاف و هادي الكتريسيته هستند ، به راحتي مي توان آنها را در جريان الكتريسيته قرار داد و نور را از آن عبور داد. براي اين كار به جز كريستال مايع به 2 تكه از اين شيشه پلارويد يا قطبشگر هم نياز است. احتمالاً اين شيشه ها را ديده ايد. اگر دو تكه از اين شيشه ها را روي هم قرار دهيد. نور به راحتي از آن عبور مي كند . اما وقتي يكي از آنها را 90 درجه نسبت به ديگري بچرخانيد ، ديگر نور رد نمي شود . اين اتفاق به اين دليل روي مي دهد كه هر شيشه نو را فقط در جهت خاص محور خود عبور مي دهد . اگر دو شيشه هم محور باشند نور به راحتي عبور مي كند اما اگر محورها با هم زاويه 90 درجه داشته باشند نور رد نخواهد شد

براي ساخت LCD دو شيشه پلارويد را با 90 درجه اختلاف نسبت به يكديگر قرار مي دهند و يك كريستال مايع بين آنها مي گذارند . وقتي كريستال به جريان برق وصل نباشد؛ نور از قطبشگر اول مي گذرد و وارد كريستال مايع مي شود جهتش 90 درجه تغيير كرده و به همين دليل از قطبشگر دوم هم عبور كرده و به چشم مي رسد. اما وقتي كه جريان به كريستال وصل باشد ،نور ديگر چرخشي نخواهد داشت و نمي تواند از كريستال دوم عبور كند . ساختن يك LCD همان طور كه در بالا توضيح داده شد، بسيار ساده تر از آن است كه به نظر مي آيد . فقط به يك ساندويچ شيشه و كريستال نياز داريم. اما همين ساندويچ ساده 80 سال پس از كشف كريستالهاي مايع ساخته شد. كريستال مايع را يك گياه شناس اتريشي در سال 1888 براي اولين بار در حين ذوب جامدي از مشتقات آلي كشف كرد . اما اولين LCD را يك كارخانه آمريكايي در سال 1968 ساخت . تكنولوژي ساخت LCD هر روز متكامل تر شده و جاي بيشتري در صنايع امروز به خود اختصاص مي دهد . البته هنوز هم تحقيقات براي ساخت نمونه هاي بهتر و كاراتر اين وسيله ادامه دارد.

منبع :جام جم و ملاصدرا

فرض کنيد که يک جعبه از آجرک‌هاي ساختمان سازي در اختيار داريد، مثل اين:
و مي خواهيد با آن يک ديوار به ارتفاع 10 سانتي متر بسازيد. براي ساختن ديوار چند راه مختلف داريد:
راه اول: مي توانيد آجرک‌ها را همين طوري روي هم بريزيد تا يک پشته ده سانتي متري درست شود. دراين حالت ديوار شما کاملا بي نظم و غير يکنواخت است. مثلا ضخامت ديوار در قسمتهاي پاييني خيلي بيشتر از قسمتهاي بالايي است.(تصوير شماره يک):

تصوير شماره 1

راه دوم: ممکن است کمي حوصله به خرج دهيد و آجرک‌ها را چندتا چندتا به هم وصل کنيد. مثلا قطعاتي به اندازه جعبه کبريت بسازيد و بعد اين قطعات را همين طوري روي هم بريزيد تا يک پشته 10 سانتي متري درست بشود، اين بار هم ديوار شما بي نظم و غير يکنواخت خواهد بود؛ اما به طور قطع از ديوار قبلي منظم تر و قدري هم خوش قيافه‌تر است.(تصوير شماره 2)

تصوير شماره 2

راه سوم:اگر خيلي آدم صبور و باحوصله اي باشيد، آجرک‌ها را دانه به دانه به هم متصل تا يک مستطيل به ارتفاع ده سانتي متر بسازيد. اين ديوار کاملا يکدست و منظم خواهد بود. به عنوان مثال اگر از وسط آن را بشکنيد، هرکدام از نصفه ديوارها نظم اوليه خود را حفظ خواهد کرد.(تصوير شماره 3)

تصوير شماره 3

حالا به تصوير شماره 4 نگاه کنيد، به نظر شما اين تصوير شبيه کداميک از ديوارها است؟
فکر مي‌کنم در اين مورد شما هم با من موافقيد، بله! تصوير شماره 4 بيش از همه به ديوار دوم شبيه است. حتما مي پرسيد که تصوير شماره 4 چه چيزي را نشان مي‌دهد؟ بايد بگويم که اين تصوير، عکس واقعي سطح يک ميله مسي کاملا صيقل داده شده در زير ميکروسکوپ است! اگر سطح يک فلز را خوب صيقل دهيم، بعد آن را به خوبي بشوييم، و سپس زير ميکروسکوپ بگذاريم چنين ساختاري را مشاهده خواهيم کرد. (البته نه به اين وضوح!) به هرکدام از چندضلعي‌هاي تصوير، يک «دانه» مي گوييم. هر دانه در واقع مجموعه اي از هزاران اتم فلز است که به طور منظمي کنار هم قرار گرفته اند. هرکدام از اين اتمها قطري در حدود «يک نانومتر» يعني يک ميليارديم متر دارند.

تصوير شماره 4

خوب، حال بگذاريد که تشابه بين ديوارهاي شما و سطح فلز را بررسي کنيم:
آجرهاي ساختمان سازي مانند اتم ها هستند و قطعات به اندازه جعبه کبريت در ديوار دوم هم مانند دانه ها. در واقع اتمهاي درون يک دانه مانند آجرک‌هاي يک قطعه به هم متصل شده اند. اما ديوار سوم شبيه چيست؟
از يک نظر مي توان گفت که ديوار سوم شبيه يک تصوير بزرگ از درون يکي از دانه ها است. اما آيا در عمل مي توانيم فلزي داشته باشيم که همه اتمهاي آن مانند ديوار سوم به شکل منظم به هم متصل شده باشند؟ يعني همه سطح فلز يکدست باشد نه اينقدر تکه تکه ونامنظم؟
بايد دانست که تا چند سال پيش نه تنها هيچ فلزي، بلکه هيچ ماده مصنوعي هم وجود نداشت که در ابعاد بزرگ، حتي مثلا در ابعاد چند ميلي متر در چند ميلي متر، يکدست و منظم باشد. فکر مي کنيد چرا؟
دليلش اين است که ما انسانها در بيشتر مواقع، وقتي مي خواهيم يک جسم جديد بسازيم، آن را از روش ساختن ديوار اول درست مي کنيم! شايد روش ساختن يک قطعه فلزي را در تلويزيون ديده و يا در کتابي خوانده باشيد: "ابتدا فلز را ذوب مي کنيم و بعد به وسيله ظرفهاي مخصوصي فلزمذاب را درقالب قطعه مورد نظر مي ريزيم." اين کار دقيقا مانند ساختن ديوار به روش اول است؛ کاملا کيلويي!!!
حتي همان دانه هايي هم که در تصوير 4 ديديد، به طورطبيعي و بدون دخالت انسان ايجاد مي شوند و ما در اکثر روشهاي معمولِ ساختنِ چيزها، توانايي نظم دادن و يا شکل دادن به اتمها در ابعاد کوچک را نداريم. البته بايد به اين نکته هم اشاره کرد که در بسياري از کاربردها، به موادي شبيه به ديوار اول يا دوم نياز داريم. براي مثال فلزات که ساختاري شبيه به ديوار دوم دارند (مثل مسي که عکسش را ديديد)، قابليت چکش خواري و شکل پذيري بيشتري از خود نشان مي دهند.
اما در چند سال اخير روشهايي ابداع شده اند که به ما اجازه مي دهند که اتم ها و مولکول ها (آجرک ها) را به طور منظم وبه دلخواه خودمان به هم متصل کنيم. دانشمندان اين روشهاي جديد را «نانوفناوري» ناميده اند. به تصوير شماره 5 توجه کنيد.

تصوير شماره 5

شايد در ابتدا، شکل 5، تصوير يک ميله توپر به نظر برسد، اما اين ميله که قطر آن درحدود 0.3 ميلي متر است، از هزاران رشته ايستاده کربن تشکيل شده است که قطر هرکدام در حدود چند نانومتراست. اين دسته رشته هاي منظم و يکسان براي اولين باردر حدود 10 سال پيش ساخته شدند و خواص و قابليت هاي حيرت آور و متعددي دارند.
شايد بپرسيد كه چرا اين روشهاي جديد را "نانوفناوري" ناميده اند؟ جواب اين است که در شيوه هاي فوق با ساختارهايي سروکار داريم که از تعداد کمي اتم و مولکول ساخته شده اند و اتمها و مولکولها هم ابعادي در حدود نانومتر دارند.
همانطور که مي دانيد خواص مواد به نوع اتمهاي تشکيل دهنده آنها و نوع اتصال اين اتمها به يکديگر بستگي دارد. بنابراين اگر بتوانيم اين اتم ها را به شکل مورد نظر خودمان به هم متصل کنيم، مواد جديدي با خواص و توانايي هاي مورد نظرمان، به دست آوريم؛ اين کار، مهمترين هدف در نانوفناوري است. مثلا مي توانيم ماده اي بسازيم که هم خيلي محکم باشد و هم خيلي سبک و يا ماده اي که در ابعاد بزرگ هم يکدست و منظم باشد.
در اين سايت مطالب مختلفي درباره نانوفناوري و کاربردهاي آن خواهيد يافت. سرگرمي ها و فعاليت هاي مختلفي هم خواهيد ديد که مي توانيد با انجام آن ها نانوفناوري را بهتر بشناسيد.

يادداشت: اين مقاله با قدري تفاوت در مجله "کاوش، شماره دوم، آبان 1382" منتشر شده. انتشار مجدد آن با اجازه مجله کاوش انجام گرفته است.

منبع

به تازگي دانشمندان چيني نانوکليد‌هاي نوري‌اي ساخته‌اند که نسبت روشن/خاموش آنها بسيار بالا مي‌باشد. اين ابزارها که با استفاده از پرتو فوق‌بنفش کليد‌زني مي‌شوند، در آينده براي کاربردهاي مربوط به محاسبات و پردازشِ داده‌ي نوري، بسيار سودمند خواهند بود.

با توجه به ظهور مشکلات فزاينده در ميکروالکترونيک سيليکوني، اميد مي‌رود تا ابزارهاي الکترونيکي نانومقياس جايگزيني مناسب براي اين فناوري باشند. البته هنوز اکثر کليدهاي نانومقياس با استفاده از يک ميدان الکتريکي کليد‌زني مي‌شوند، اما با تقاضاي موجود در زمينه چگالي‌ ذخيره‌ي اطلاعاتِ بالا و همچنين پردازش داده‌ي سريع، ابزارهاي نانومقياسِ آينده بايد در کليد‌زني خود از نور بهره بگيرند.

اخيراً ليدونگ لي از دانشگاه علم و فناوري پکن به همراه همکارانش نانوکليدي ساخته‌ است که در ساختمان آن از يک عايق آلي (پولي‌استيرن يا پولي‌متيلمتاکريلات) که در حد فاصل بين اکسيدِ ايندوم قلع (indium tin oxide) و طلا قرار گرفته است، استفاده مي‌شود. نسبت کليدزني روشن/خاموشِ اين ابزار حتي در چگالي توانِ پايين (۵-۱۰ وات بر سانتيمتر مربع، زماني که تحت تابش UV قرار مي‌گيرد)، ۱۰۶ مي‌باشد، درحاليکه اين مقدار براي کليدهاي نوري پيشين که نياز به چگالي تواني بيش از ۳-۱۰ وات بر سانتيمتر مربع دارند، کمتر از۱۰۳ مي‌باشد. اين مزيت براي کاربردهاي محاسبات و پردازش داده‌ي نوري بسيار مهم مي‌باشد.

محققان مذکور، کليد نوري خود را از طريق پوشش‌دهي چرخشي لايه آلي ذکر شده در بين دو لايه‌ي ديگر توليد نمودند. سپس، آنها ابزار مزبور را به منظور شکل‌گيري رشته‌هاي فلزي در لايه‌ي عايقِ آلي، تحت ميدان الکتريکي «فعال‌سازي» کردند. رشته‌هاي مذکور مانند يک ماده‌ي حساس به UV عمل مي‌کنند و به اين شکل، تحت تابش UV، جريان از ابزار عبور نکرده (حالت خاموش) و با حذف تابش، جريان مي‌تواند از آن عبور کند (حالت روشن).

لي در اين باره مي‌گويد: «به دليل کليدزني دودويي اين نانوکليدهاي نوري، مي‌توان از آنها در مدارهاي منطقي کنترل شونده با نور بهره گرفت. علاوه بر اين، از آنجايي که ترانزيستورهاي اثر-ميداني آلي (OFETs) و خازن‌هاي آلي نيز در ساختار خود از لايه‌هاي الکترودِ فلزي و همچنين لايه‌هاي عايق آلي استفاده مي‌کنند، مي‌توان اين راهکار را براي توسعه‌ي قابليت کليدزني نوري OFETها و يا براي ساخت حافظه‌هاي داراي کنترلِ دوگانه (نوري و الکتريکي) به کار گرفت.»

هم‌اکنون لي و همکارانش قصد دارند تا زمان پاسخ اين نانوکليدها به پرتو UV را کاهش دهند.

 

برگرفته از سایت ایران نانو

مقدمه
نانوذرات همانند يک شمشیر دولبه دارای اثرات مفید و مضر می باشند در مقالات قبلی سايت مطالبی درباب برخی کاربردهای اين دسته از مواد نوشته شد و این نوشتار قصد دارد به برخی از اثرات مضر و خطرناک نانو ذرات اشاره کند. بی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شک اگر به روشهای صحيح کار با نانوذرات توجه شود از خطرات آن کاسته خواهد شد.

اثرات مضر بر سلامتی
نانوذرات به دوليل می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌توانند برای سلامتی مضر باشند؛ اول اينکه میتوانند خيلی سریع از طریق پوست و سلولهای مخاطی جذب بدن شوند و دوم اينکه به دليل جدید اين مواد مسموميتهای جدید و ناشناخته‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ای را به وجود بياورند.

منابع نانو ذرات
نانو ذرات به لحاظ منشا می توانند به سه دسته تقسیم بندی شوند.
الف) نانوذرات طبیعی ب) نانوذرات انسانی ج) نانو ذرات مصنوعی ( ساخته دست بشر)
دسته اول ( نانو ذرات طبیعی) از طرق مختلف مانند آتش سوزی جنگلها و یا فوران آتشفشانها ساخته می شوند.
دسته دوم (نانوذرات انسانی) اغلب به عنوان محصول جانبی فعالیتهای انسانی در صنعت توليد می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شوند مانند نانو ذراتی که درحين جوشکاری بوجود می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌آيد و يا از اگزوز ماشين‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها خارج می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شود
دسته سوم ( نانو ذرات مصنوعی یا ساخته دست بشر) شامل نانوذرات مهندسی شده می باشد. این نانوذرات عمدتاً به علت ویژگیهای مطلوبشان مانند خواص جدید فیزیکی و شیمیایی ، واکنش پذیری بالاترو... تهیه می شوند. این ویژگیهای جدید مواد معمولی که فقط در مقیاس نانو مشاهده می شود دارای کاربردهای تجاری می باشد. مثلأ نانو ذرات می توانند در کرمهای ضد آفتاب ، یا خمیر دندانها و یا پوششهای بهداشتی استفاده شوند.

چرا نانو ذرات می توانند خطرناک باشند؟
وقتی مواد در مقیاس نانو تبدیل شوند در خواص شیمیایی ، بیولوژیکی و فعالیت‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های کاتالیتکی آنها تغییراتی ایجاد می شود . بنابراین موادی که در حالت بالک (توده ای) بی خطر هستند وقتی به حالت نانو تبدیل شوند می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌توانند سمی و خطرناک باشند. به علاوه اندازه کوچک نانوذرات باعث می شود تا این مواد بتوانند بر سد های دفاعی بدن فائق آیند. (برای یادآوری تفاوت خواص در حالت توده ای و نانو روی این لينک کليک کنید)

مهمترین خواص بحث بر انگیز نانو ذرات:
الف) فضای سطحی بزرگ ( باعث افزایش فعالیت های شیمیایی و بیولوژیکی می شود.)
ب) ویژگیهای جدید مانند انحلال پذیری و فعالیت بیشتر، شیمی شکل و سطح
ج) تحرک بسیار زیاد در بدن انسان
د) توانایی نفوذ به غشا سلولی

در چه شرایطی نانو ذرات خطرناک هستند؟
بعضی بر این باورند که انسانها آنقدر در معرض نانو ذرات نمی باشند که برای آنها ایجاد خطراتی از جنبه سلامتی کند. برای مثال گزارش شده است که بلعیدن TiO2 توسط انسان بی ضرر است. اما اگردر معرض نانو ذرات بودن بیشتر از حد معمولی گردد احتمال ایجاد خطر بر سلامتی وجود دارد.
عامل دیگری که باعث نگرانی در مورد نانو ذرات می باشد این است که که نانوذرات می توانند به دیگر آلاینده های خطرناک در آب یا هوا متصل شوند یا با آنها واکنش دهند و در نتیجه ورود آنها را در بدن آسانتر سازند.
در ارزیابی خطرات نانو ذرات نکاتی مانند { الف) اندازه و توزیع اندازه ب) شکل ج) خواص د) بار سطحی ه) جرم ، غلظت و تعداد } قابل توجه می باشند
اندازه ذرات در توزیع آنها در بدن موثر است . ذرات بزرگتر از nm١٠٠ به مغز استخوان نمی رسند و ذرات بزرگتر از nm ٣٠٠ در خون وجود ندارند. بار سطحی ذرات در توزیع آنها در بدن نقش دارد.

مراحل اثر گذاری نانوذرات بر سلامتی:
مفاهیم کلی فرایندها از مرحله در معرض نانو ذرات قرار گرفتن تا ایجاد بیماری در شکل زیرنشان داده شده است.

همانطور که در شکل نشان داده شده است اولین مرحله در ایجاد خطر بر سلامتی در معرض نانو ذرات قرار گرفتن می باشد. نکته قابل ذکراین است که نانوذرات باید توانایی ورود به بدن و سپس پخش شدن در بافتهای هدف را داشته باشند. سپس نانوذرات وارد شده به بدن باعث اخلال در عملکرد دستگاههای بدن می شوند. این اثرات ابتدا کم وجزئی هستند ولی چنانچه ورود نانو ذرات به بدن ادامه یابد به اثرات غیر قابل برگشت تبدیل می شوند.

برخی راههای کنترل اثرات مضر نانوذرات:
الف) از تماس پوست با نانوذرات و یا محلولهای حاوی نانوذرات جلوگیری شود. ( دستکش ، عینک ایمنی و لباس آزمایشگاه استفاده گردد)
ب) شستشوی دستها ورعایت بهداشت فردی در محیط کار با نانوذرات انجام گیرد.
ج) دفع و انتقال زباله های نانو ذرات طبق اصول زباله های شیمیایی خطرناک صورت پذیرد.
د) وسایل مورد استفاده در کار کردن با نانو ذرات باید قبل از استفاده مجدد ، تعمیر یا مصرف از نظر آلودگی بررسی شوند

منبع :
Nanomaterials Toxicity, Health and Environmental Issues. Edited by Challa S. S. Kumar

 

برگرفته از سایت باشگاه نانو ( nanoclub.ir

در امر فناوری نانو ابزار و تجهیزات نقش مهمی را ایفا می کنند چرا که بدون ابزار مسلما فعالیت در حوزه نانو امری غیرممکن است. در گذشته به علت ضعف فناوری و نیز نبودن وسایل اندازه گیری و آنالیز بسیاری از محققان حتی نمی دانستند که تحقیقی که انجام می دهند در حوزه فناوری نانو است. مثالی از این مورد را می توان در شیشه های رنگی کلیسا ها پیدا کرد که مربوط به چند صد سال قبل است و امروزه محققان با کمک ابزارهای بررسی و آنالیز به این امر پی برده اند که در ساخت این شیشه ها فناوری نانو بکار رفته است.
در این سری از مقالات سعی می شود تا تجهیزات و ابزارهای مورد استفاده در این فناوری برای محققان و علاقمندان به تحقیق در این حوزه معرفی شود. در این مقاله به معرفی میکروسکوپ پیمایشگر تونلی می‌پردازیم که جدیدا توسط آقای دکتر صابر در مرکز تحقیقات علوم و تکنولوژی در پزشکی ساخته و ارائه شده است.

شکل 1) نمایی از NAMA-STM ساخته شود توسط محقق ایرانی

میکروسکوپ پیمایشگر تونلی (Scanning Tunneling Microscopy) که به طور اختصار به آن STM گفته می شود برای بررسی و تصویربرداری از سطوح صلب و فلزی که الکتریسیته را عبور می دهند بکار می رود. این میکروسکوپ نتیجه تحقیقات Russell Young و همکارانش در فاصله 1965-1971 در مرکز تحقیقات ملی است.
در این میکروسکوپ از نوعی جریان الکتریسیته (جریان تونلی) استفاده می شود که علت نامگذاری آن است. زمانی که نوک میکروسکوپ در مجاورت سطح رسانا و در فاصله یک نانومتری آن حرکت می‌کند جریان برقرار می شود (شکل 2).

شکل 2) نوک قلم STM آنقدر تیز و باریک است که به راحتی در بین اتم ها بالا و پایین می رود

نوک قلم بر روی یک تیوب فیزوالکتریک قرار دارد. زمانی که ولتاژ به الکترودهای متصل به این تیوب داده می شود با اندک تنظیماتی می توان جریان ثابت تونلی ایجاد کرد و در هنگام اسکن، نوک را در فاصله ثابتی از نمونه سطح قرار داد. حرکت تیوب فیزوالکتریک ثبت می شود و به صورت یک تصویر به نمایش در می آید. با استفاده از میکروسکوپ پیمایشگر تونلی می توان اتمهای منفرد روی سطح نمونه را به صورت سه بعدی مشاهده کرد. از این تکنیک برای اجسامی مانند مواد رسانا و مولکول های DNA استفاده می شود (شکل3).

شکل 3) نمای شماتیک از نحوه کارکرد STM

مزیت این نوع تصویربرداری این است که نیاز نیست با کار در خلاء انجام شود (در اکثر موارد از خلاء برای جلوگیری از آلوده شده نمونه استفاده می شود) بلکه می توان از آن برای آنالیز اجسام در هوا یا مایعات نیز استفاده کرد. شکل 4 نمایی از سطح فلز مس را نشان می دهد که توسط M. F. Crommie, C. P. Lutz, and D. M. Eigler در مرکز تحقیقات IBM گرفته شده است. این محققان توانستند با وضعیت دهی به اتمها از نمونه تصویربرداری کردند.

شکل 4) تصویر گرفته شده از سطح نمونه مس در IBM

 

 

---

 

میکروسکوپ پیمایشگر الکترونی SEM

 

میکروسکوپ پیمایشگر الکترونی که به آن Scanning Elecron Microscope یا به اختصار SEM گویند یکی از ابزارهای مورد استفاده در فناوری نانو است که با کمک بمباران الکترونی تصاویر اجسامی به کوچکی 10 نانومتر را برای مطالعه تهیه می کند. ساخت SEM سبب شد تا محققان بتوانند نمونه های بزرگتر را به سادگی و با وضوح بیشتر مطالعه کنند. بمباران نمونه سبب می شود تا از نمونه الکترونهایی به سمت صفحه دارای بار مثبت رها شود که این الکترون ها در آنجا تبدیل به سیگنال می شوند. حرکت پرتو بر روی نمونه مجموعه ای از سیگنال ها را فراهم می کند که بر این اساس میکروسکوپ می تواند تصویری از سطح نمونه را بر صفحه کامپیوتر نمایش دهد. SEM اطلاعات زیر را در خصوص نمونه در اختیار میگذارد: - توپوگرافی نمونه: خصوصیات سطوح - مورفولوژی: شکل ، اندازه و نحوه قرارگیری ذرات در سطح جسم - ترکیب: اجزایی که نمونه را می سازند چگونه SEM کار می کند؟ SEM وسیله ای است که به کمک آن می توان تصویر بزرگتر از نمونه را با کمک الکترون های (به جای نور) خلق کرد. پرتویی از الکترون ها با کمک تفنگ الکترونی میکروسکوپ تولید می شود. پرتوی الکترونی در خلاء به صورت عمودی از میکروسکوپ عبور می کند. سپس با عبور از میدان های الکترومغناطیسی و لنزهای ویژه به صورت متمرکز به نمونه تابانده می شوند. به محض برخورد پرتو با نمونه، الکترون ها و اشعه های ایکش از نمونه خارج می شوند. سپس آشکارسازها پرتوهای ایکس، الکترونهای اولیه و الکترونهای ناشی از برخورد الکترونهای اولیه با جسم را جمع آوری می کنند و آنها را به سیگنال مبدل کرده به صفحه نمایش (مانند صفحه تلویزیون) منتقل می کنند و به این طریق تصویر نهایی تهیه می شود. آماده سازی نمونه قبل از هر کار باید آب از نمونه جدا شود چرا که آب در خلاء تبخیر می شود. تمامی فلزات رسانا هستند لذا نیازی به آماده سازی آنها برای تهیه تصویر با SEM نیست. موادی که جزء دسته فلزات نیستند باید به وسیله یک لایه نازک رسانا پوشانده شوند. این کار به کمک ابزاری به نام پوشش دهنده انجام می شود که برای این کار از میدان الکتریکی و گاز آرگون استفاده می شود. برای این کار نمونه در یک محفظه ای که خلاء قرار داده می شود و گاز آرگون و میدان مغناطیسی سبب می شوند که الکترون از آرگون جدا شده و سبب شوند تا اتمها بار مثبت داشته باشند. یونهای آرگون توسط فویل طلای دارای بار منفی جذب میشوند. یونهای آرگون به اتمهای طلا ی سطح فویل طلا برخورد می کنند. این اتمهای طلا روی سطح نمونه قرار می گیرند و سبب ایجاد یک پوشش رسانا از طلا بر سطح نمونه می شوند.

 

 

---

 

میکروسکوپ TEM

اساس عملکرد میکروسکوپ انتقال الکترونی (Transmission Electron Microscope) که به اختصار به آن TEM گویند مشابه میکروسکوپ های نوری است با این تفاوت که بجای پرتوی نور در آن از پرتوی الکترون استفاده می شود. آنچه که می توان با کمک میکروسکوپ نوری مشاهده کرده بسیار محدود است در حالی که با استفاده از الکترونها بجای نور، این محدودیت از بین می‌رود. وضوح تصویر در TEM هزار برابر بیشتر از یک میکروسکوپ نوری است. با استفاده از TEM می توان جسمی به اندازه چند انگستروم (10 -10 متر) را مشاهده کرد. برای مثال می‌توانید اجزای موجود در یک سلول یا مواد مختلف در ابعادی نزدیک به اتم را مشاهده کنید. برای بزرگنمایی TEM ابزار مناسبی است که هم در تحقیقات پزشکی، بیولوژیکی و هم در تحقیقات مرتبط با مواد قابل استفاده است. در واقع TEM نوعی پروژکتور نمایش اسلاید در مقیاس نانو است که در آن پرتویی از الکترون ها از تصویر عبور داده می شود. الکترون هایی که از جسم عبور می کنند به پرده فسفرسانس برخورد کرده سبب ایجاد تصویر از جسم بر روی پرده می شوند. قسمت های تاریک تر بیانگر این امر هستند که الکترون های کمتری از این قسمت جسم عبور کرده اند (این بخش از نمونه چگالی بیشتری دارد) و نواحی روشن تر مکانهایی هستند که الکترون از آنها عبور کرده است (بخش های کم چگال تر). وضوح این میکروسکوپ 2/0 نانومتر است که در حد اتم است (بیشتر اتم ها ابعادی تقریبا برابر 2/0 نانومتر دارند). با این نوع میکروسکوپ حتی می توان نحوه قرار گرفتن اتمها در یک ماده را بررسی کرد. استفاده از این میکروسکوپ گران و وقت گیر است چرا که نمونه باید در ابتدا به شیوه ای خاص آماده شود لذا تنها در مواردی خاص از میکروسکوپ انتقال الکترونی استفاده نمایند. از این میکروسکوپ جهت تحلیل و آنالیز ریخت شناسی، ساختار کریستالی (نحوه قرارگیری اتمها در شبکه کریستالی) و ترکیب نمونه ها استفاده می شود. عملکرد میکروسکوپ: با کمک یک منبع نور در بالای میکروسکوپ ، الکترون ها گسیل و منتشر می شوند. الکترون ها از تیوب خلاء میکروسکوپ عبور می کنند. در میکروسکوپ های نوری از عدسی های شیشه ای برای متمرکز کردن نور استفاده می شود در حالی که در TEM از عدسی های الکترومغناطیسی استفاده می شود تا الکترون های را جمع و متمرکز ساخته به صورت یک پرتوی باریک گسیل نماید. این پرتوی الکترونی از نمونه عبور داده می شود. بسته به چگالی مواد، الکترون ها ممکن است از بخش هایی از جسم بگذرند و به صفحه فلورسانس برخورد نمایند و تصویر سایه مانندی از نمونه ایجاد کنند که میزان تیرگی بخش های مختلف جسم به چگالی مواد در ان بخش ها وابسته است. هر چه جسم کم چگال تر باشد تصویر تیره تر خواهد بود. این تصویر می توان مستقیما توسط اوپراتور مطالعه شود و یا با کمک یک دوربین تصویر برداری شود. آماده سازی نمونه: همانطور که در بالا اشاره شد، آماده کردن نمونه نیز به دقت خاصی دارد که در ادامه به نحوه آماده سازی نمونه برای مطالعه آن با TEM اشاره می شود. در TEM، نمونه ای که می خواهید بررسی کنید باید چگالی آن به حتی باشد که اجازه دهد تا الکترونها تا حدی از آن عبور کنند. راه های مختلفی برای تهیه این نوع نمونه وجود دارد. می توانید برش های بسیار نازک از نمونه مدنظر تهیه کنید و آن را در یک پلاستیک فیکس و ثابت نمایند یا اینکه آنرا منجمد کنید. روش دیگر تهیه نمونه ایزوله کردن نمونه و مطالعه محلولی از مولکول ها یا ویروس های مورد نظر با کمک TEM است. همچنین می توان نمونه را با روش های مختلف رنگ کرد و با استفاده از مارکر گذاری آنرا مطالعه کرد. برای مثال، فلزات سنگین رنگ شده مانند اورانیوم و سرب الکترون های را به خوبی متفرق می کنند و کنتراست نمونه را در زیر میکروسکوپ بهبود می بخشند. در ادامه روش تهیه دو نمونه برای مطالعه آنها با TEM آورده شده است: 1. تهیه برش با کمک مواد در برگیرنده: مواد زیستی شامل مقادیر آب می باشند. به علت این برای استفاده از TEM باید کار در خلاء انجام شود لازم است تا آب به گونه ای تبخیر و یا جداسازی شود (با کمک الکل یا استون) و در نهایت نمونه فیکس و ثابت می شود. حال نمونه در پلاستیکی محصور می شود (به شکل یک بلوک پلاستیکی سخت) و سپس برشهای نازکی از آن به کمک چاقوی الماس مربوط به دستگاه اولترامیکروتوم (برای ایجاد برش های بسیار ظریف) تهیه می شود که تنها 50-100 نانومتر ضخامت دارند. برش های تهیه شده روی یک توری مسی قرار داده می شوند و با کمک فلزات سنگین رنگ می شوند. حال نمونه بافت آماده مطالعه با کمک پرتوی الکترونی TEM می باشد. 2. تهیه نمونه به روش رنگ کردن: در این روش از مواد ایزوله (که می توانند برای مطالعه باکتری ها و یا مولکول های ایزوله استفاده شوند) استفاده می شود به این طریق که ابتدا محلول محتوای باکتری روی توری ریخته و با پلاستیک پوشانده می شود. محلول نمکی یک فلز سنگین (مانند اورانیوم یا سرب) به آنها اضافه می شود. محلول نمکی فلز با مواد ترکیب نمی شود اما هاله ای را اطراف آن بر روی توری تشکیل می دهد. نمونه به صورت یک تصویر منفی در هنگامی که با کمک TEM مورد مطالعه قرار می گیرد نمایان می شود.

 

---

 

برگرفته از سایت باشگاه نانو ایران

 

---

چند تصویر که توسط این میکروسکوپ ها گرفته شده است :

 

 

 

 

 

 

 

---

 

منابع :

۱. کتاب فناوری نانو در علوم پزشکی و مهندسی
۲. http://nobelprize.org

۳. Encyclopedia.Com
۴. Iowa State SEM Homepage
۵. Lawrence Livermore Radiation Safety Regulation, App. B, Summary of Radiation Generating Devices, Radiation Safety Requirements
۶. Virginia Tech Radiation Safety Pages

۷. www.umsl.edu/~fraundorfp/stm97x.html
۸. www.physnet.uni-hamburg.de/home/vms/pascal/stm.htm
۹. http://nobelprize.org/educational_games/physics/microscopes/scanning/index.html

 

حسگر چیست؟
حسگریک وسیله ی الکتریکی است که تغییرات فیزیکی یا شیمیایی را اندازه گیری می کند وآنها را به سیگنالهای الکتریکی تبدیل می نماید. حسگرها درواقع ابزار ارتباط ربات با دنیای خارج وکسب اطلاعات محیطی ونیز داخلی می باشند. ویا به طور کلی ابزارهایی هستند که تحت شرایط خاص ازخود واکنشهای پیش بینی شده ومورد انتظار نشان می دهند. شاید بتوان دماسنج را جزء اولین حسگرهایی دانست که بشرساخت .

ساختار کلی یک حسگر:
درطراحی یک حسگر دانشمندان علوم مختلف مانند بیوشیمی، بیولوژی، الکترونیک، شاخه های مختلف شیمی و فیزیک حضوردارند. قسمت اصلی یک حسگرشیمیایی یا زیستی عنصرحسگر آن می باشد. عنصرحسگر در تماس با یک آشکارساز است. این عنصرمسئول شناسایی و پیوند شدن با گونه ی مورد نظر در یک نمونه ی پیچیده است. سپس آشکارساز سیگنالهای شیمیایی را که در نتیجه ی پیوند شدن عنصرحسگر با گونه ی موردنظر تولید شده است را به یک سیگنال خروجی قابل اندازه گیری تبدیل می کند. حسگرهای زیستی بر اجزای بیولوژیکی نظیرآنتی بادی ها تکیه دارند. آنزیمها ، گیرنده ها یا کل سلولها می توانند به عنوان عنصر حسگرمورد استفاده قرار گیرند.

خصوصیات حسگرها:
یک حسگرایده آل باید خصوصیات زیررا داشته باشد :
1 . سیگنال خروجی باید متناسب با نوع و میزان گونه ی هدف باشد.
2. بسیار اختصاصی نسبت به گونه مورد نظر عمل کند.
3 . قدرت تفکیک و گزینش پذیری بالایی داشته باشد.
4. تکرارپذیری و صحت بالایی داشته باشد.
5. سرعت پاسخ دهی بالایی داشته باشد ( درحد میلی ثانیه ).
6. عدم پاسخ دهی به عوامل مزاحم محیطی مانند دما ، قدرت یونی محیط و …

نانوحسگرها:
با پیشرفت علم در دنیا و پیدایش تجهیزات الکترونیکی و تحولات عظیمی که در چند دهه ی اخیر و درخلال قرن بیستم به وقوع پیوست نیاز به ساخت حسگرهای دقیق تر،کوچکتر و دارای قابلیتهای بیشتر احساس شد. امروزه از حسگرهایی با حساسیت بالا استفاده می شود به طوریکه در برابر مقادیر ناچیزی از گاز، گرما و یا تشعشع حساس اند. بالا بردن درجه ی حساسیت، بهره و دقت این حسگرها به کشف مواد و ابزارهای جدید نیاز دارد. نانو حسگرها، حسگرهایی در ابعاد نانومتری هستند که به خاطرکوچکی و نانومتری بودن ابعادشان از دقت و واکنش پذیری بسیار بالایی برخوردارند به طوری که حتی نسبت به حضور چند اتم از یک گاز هم عکس‌العمل نشان می دهند.

 

انواع نانو حسگرها:
نانوحسگرها براساس نوع ساختارشان به سه دسته ی نقاط کوانتومی ، نانولوله های کربنی و نانوابزارها تقسیم بندی می شوند:
1. استفاده از نقاط کوانتومی درتولید نانو حسگرها:
نقاط کوانتومی به عنوان بلورهای نیمه هادی کوچک تعریف می شوند. با کنترل ابعاد نقاط کوانتومی، میدان الکترومغناطیسی نور را دررنگها و طول موجهای مختلف، منتشرمی کند. به عنوان مثال، نقاط کوانتومی از جنس آرسنیدکادمیوم با ابعاد 3 نانومتر نور سبز منتشر می کند؛ درحالی که ذراتی به بزرگی 5/5 نانومتر از همان ماده نور قرمز منتشرمی کند. به دلیل قابلیت تولید نور در طول موجهای خاص نقاط کوانتومی ، این بلورهای ریز در ادوات نوری به کارمی روند. دراین عرصه از نقاط کوانتومی در ساخت آشکارسازهای مادون قرمز، دیودهای انتشار دهنده ی نورمی توان استفاده نمود. آشکارسازهای مادون قرمز از اهمیت فوق العاده ای برخوردارند. مشکل اصلی این آشکارسازها مسئله ی خنک سازی آنهاست. برای خنک سازی این آشکارسازها از اکسیژن مایع وخنک سازی الکترونیکی استفاده می شود. این آشکارسازها برای عملکرد صحیح باید دردماهای بسیار پائین، نزدیک به 80 درجه کلوین کارکنند، بنابراین قابل استفاده در دمای اتاق نیستند، درصورتی که از آشکارسازهای ساخته شده با استفاده از نقاط کوانتومی می توان به راحتی در دمای اتاق استفاده کرد.

2. استفاده ازنانولوله ها درتولید نانوحسگرها:
نانو لوله های کربنی تک دیواره و چند دیواره به علت داشتن خواص مکانیکی و الکترونیکی منحصر به فردشان کاربردهای متنوعی پیدا کردند که از جمله می توان به استفاده از آنها به عنوان حسگرهایی با دقت بسیار بالا برای تشخیص مواد در غلظتهای بسیار پائین و با سرعت بالا اشاره کرد.

به طورکلی کاربرد نانو لوله ها در حسگرها را می توان به دو دسته تقسیم کرد:
الف ) نانولوله های کربنی به عنوان حسگرهای شیمیایی:
این حسگرها می توانند دردمای اتاق غلظتهای بسیارکوچکی از مولکولهای گازی با حساسیت بسیاربالا را آشکارسازی کنند. حسگرهای شیمیایی شامل مجموعه ای از نانولوله های تک دیواره هستند و میتوانند مواد شیمیایی مانند دی اکسید نیتروژن ( NO2 ) وآمونیاک ( NH3 ) را آشکارکنند. هدایت الکتریکی یک نانولوله نیمه هادی تک دیواره که درمجاورت ppm200 از NO2 قرارداده می شود، می تواند در مدت چند ثانیه تا سه برابر افزایش یابد و به ازای اضافه کردن فقط 2% NH3 هدایت دو برابر خواهد شد. حسگرهای تهیه شده ازنانولوله های تک دیواره دارای حساسیت بالایی بوده ودردمای اتاق هم زمان واکنش سریعی دارند. این خصوصیات نتایج مهمی درکاربردهای تشخیصی دارند.
ب) نانولوله های کربنی به عنوان حسگرهای مکانیکی:
هنگامی که یک نانولوله توسط جسمی به سمت بالا یا پائین حرکت می کند، هدایت الکتریکی آن تغییر می یابد. این تغییر در هدایت الکتریکی، با تغییر شکل مکانیکی نانولوله کاملا ً متناسب است. این اندازه گیری به وضوح امکان استفاده از نانولوله ها را به عنوان حسگرهای مکانیکی نشان می دهد. یا می توان با استفاده از مواد واسط مانند پلیمرها در فاصله ی میان نانولوله های کربنی وسیستم، نانولوله های کربنی را برای ساخت بیوحسگرها توسعه داد. شبیه سازی های دینامیکی نشان می دهد که برخی پلیمرها مانند پلی اتیلن می توانند به صورت شیمیایی با نانولوله کربنی پیوند یابند. همچنین مولکول بنزن نیز می تواند به وسیله ی پیوندهای واندروالس روی نانولوله ی کربنی جذب شود. این تحقیقات کاربردهای بسیار متنوع و وسیع نانولوله ها ی کربنی را نشان می دهد. تحقیق دراین زمینه هنوزدرحال توسعه وپیشرفت است ومطمئنا ً درآینده ای نه چندان دور شاهد به کارگیری آنها درابزارها و صنایع مختلف خواهیم بود.

3. استفاده ازنانو ابزارها درتولید نانوحسگرها:
با استفاده از این حسگرها شناسایی مقادیر بسیار کم آلودگی شیمیایی یا ویروس و باکتری در سامانه ی کشاورزی وغذایی ممکن است. تحقیقات درزمینه ی نانوابزارها جزء پژوهشهای علمی به روز دنیاست.

 

 نانو حسگرها و کنترل آلودگی هوا:
یکی از نیازهای مهم و اساسی در ارتباط با کنترل آلودگی محیط زیست، پایش مستمرآلودگی هواست. با استفاده از نانوحسگرها پیشرفت مؤثری در زمینه ی کنترل آلودگی هوا صورت گرفته است. یکی از این راهکارها اختراع غبارهای هوشمند می باشد. غبارهای هوشمند مجموعه ای از حسگرهای پیشرفته به صورت نانو رایانه های بسیارسبک هستند که به راحتی ساعتها درهوا معلق باقی می مانند. این ذرات بسیار ریز از سیلیکون ساخته می شوند و می توانند ازطریق بی سیم موجود درخود اطلاعات موجود در خود را به یک پایگاه مرکزی منتقل کنند. سرعت این انتقال حدود یک کیلوبایت در ثانیه است. هم چنین حسگرهایی از جنس نانولوله های تک لایه ساخته شده اند که می توانند مولکولهای گازهای سمی را جذب کنند و همچنین آنها قادر به شناسایی تعداد معدودی از گازهای مهلک موجود درمحیط هستند. محققان معتقدند این نانوحسگرها برای شناسایی گازهای بیوشیمیایی جنگی و آلاینده های هوا کاربرد خواهند داشت.

 

منبع

م.ر.بهنام رئوف - از آغاز نام‌نویسی سیم‌کارت‌های 150‌هزار تومانی نزدیک به یک هفته است که مي‌گذرد، اما نگاهی به اطلاعيه‌هاي شرکت ارتباطات سیار پیرامون جذب مشترک برای این نوع از سیم‌کارت‌ها سوالات بسیاری را در ذهن مخاطبان این نوع از سیم‌کارت‌ها به وجود آورده است.
آغاز یک ماراتن جدید
شرکت مخابرات ایران و زیرمجموعه عظیم‌الجثه‌اش یعنی ارتباطات سیار با ارائه خبر واگذاری سیم‌کارت‌های 150هزار تومانی از اسفند ماه سال گذشته، قیمت‌های این کالای ارتباطی را در بازار آزاد با سقوط مواجه کرد. هر چند که در آن زمان و در خبرها و گفت‌و‌گوهای بعدی که طی ماه‌های اخیر در رسانه‌های گروهی منتشر مي‌شد، شرط ارائه این گونه از سیم‌کارت‌ها واگذاری این دوشرکت به بخش‌خصوصی عنوان شده بود، اما باز هم با خلف وعده مسوولان این دو شرکت، ثبت‌نام و واگذاری این سیم‌کارت‌ها قبل از خصوصی‌سازی صورت گرفت. اما مهمترین نکته موجود در این نوع از سیم‌کارت‌ها آن است که به نظر مي‌رسد چیزی به اسم سیم‌کارت‌های 150‌هزار تومانی وجود ندارد و در حقیقت این سیم‌کارت‌ها نمونه تغییر ژنتیک یافته سیم‌کارت‌های اعتباری است. تغییر ژنتیکی هم فقط به نوع پیش‌شماره این سیم‌کارت‌های باز مي‌گردد. به این نحو که پیش‌شماره 0919 به پیش‌شماره 0910 تغییر پیدا کرده است. این تغییر در نوع واگذاری سیم‌کارت‌های همراه اول درست شبیه به شيوه‌های تبلیغاتی ایرانسل است.
به طوری که وقتی ایرانسل برنامه تبلیغاتی سیم‌کارت هدیه را از دستور کار خود خارج مي‌کند، قیمت سیم‌کارت‌هایش نصف مي‌شود؛ چرا که در حقیقت شما با خریدن یک سیم‌کارت، یک سیم‌کارت دیگر هم هدیه مي‌گیرید. جمع مبلغ این دو سیم‌کارت همان مبلغی خواهد شد که در طرح سیم‌کارت هدیه وجود دارد. اما در سیم‌کارت‌های 150 هزار تومانی نکات ظریفی وجود دارد که برخی از آن نکات نیز مورد اشاره مدیران ارتباط سیار نیز قرار گرفته است.

اعتباری‌هاي شبیه سازی شده
سیم‌کارت‌های 150 هزار تومانی فاقد رومینگ بین المللی است و مشترک این نوع از سیم‌کارت‌ها برای استفاده از آن پیش از سفر باید با مراجعه به یکی از دفاتر خدمات ارتباطی مبلغ 200 هزار تومان به عنوان ودیعه پرداخت کند.
از سوی دیگر سقف مکالمات در این نوع از سیم‌کارت‌ها 20 هزار تومان است. این بدان معناست که اگر میزان مکالمات مشترک در طول یک دوره بیشتر از 20 هزار تومان شود، ارتباط مشترک به صورت یک طرفه خواهد شد و وی باید با مراجعه به یکی از دفاتر خدمات ارتباطی و دریافت قبض میان دوره بدهی خود را پرداخت کند. البته در این بین و با توجه به آگهی‌های داده شده به رسانه‌های گروهی مشترکان این نوع از سیم‌کارت‌ها برای جلوگیری از یکطرفه شدن خطوط خود مي‌توانند با مراجعه به دفاتر ارتباطی اعتبار خود را به صورت پلکانی با مبالغ 50 هزار تومانی افزایش دهند.
در نتیجه مشترکان این نوع از سیم‌کارت‌ها که به طور قطع در یک دوره دو ماهه بیش‌تر از 20 هزار تومان مکالمه دارند باید حداقل 50 هزار تومان به عنوان ودیعه نزد مخابرات داشته باشند و اگر میزان مکالمات آن‌ها بیشتر از 70 هزار تومان در هر دوره باشد باید 100 هزار تومان ودیعه نزد شرکت ارتباطات سیار داشته باشند. این روند با توجه به حجم استفاده مشترک به صورت ضریبی از 50 هزار تومان افزایش مي‌یابد.
آن طور که به نظر مي‌رسد مشترکان این نوع از سیم‌کارت‌ها باید علاوه بر مبلغ 150 هزار تومانی که بابت وجه ثبت نام پرداخت مي‌کنند، حداقل 50 هزار تومان دیگر نیز برای جلوگیری از یک طرفه شدن خطوط خود پرداخت کنند. در نتیجه رقم نهایی برای استفاده از این نوع از سیم‌کارت‌ها حداقل 200 هزار تومان خواهد بود نه 150 هزار تومان!. البته تفاوت عمده دیگری که در این بخش وجود دارد آنست که مشترکان این نوع از سیم‌کارت‌ها در صورت استفاده از رومینگ نیز باید 200 هزار تومان به شکل ودیعه نزد شرکت ارتباطات سیار بگذارند.
با این حال وحید صدوقی، مدیرعامل شرکت ارتباطات سیار نیز به این موضوع اشاره کرده است. وی مي‌گوید: بر اساس تصميمات اتخاذ شده در هيات مديره شركت ارتباطات سيار سيم‌كارت‌هاي 150 هزار توماني داراي پيش شماره 0910، خواهد بود و با توجه به حذف هزينه‌ توسعه روستايي و وديعه، قيمت آن 150 هزار تومان است كه از اين مبلغ 120 هزار تومان هزينه اتصال و حق اشتراك و 30 هزار تومان ماليات است.
صدوقي تاکید مي‌کند: اين سيم‌كارت‌ها فاقد رومينگ بوده و متقاضي براي برخورداري از اين خدمت بايد با مراجعه به دفاتر خدمات ارتباطي مبلغ 200 هزار تومان وديعه پرداخت كند.
مديرعامل شركت ارتباطات سيار ايران اظهار داشت: تعرفه‌هاي اين سيم كارت‌ها تابع سيم‌كارت‌هاي قبلي است و سقف هزينه مكالمه 20 هزار تومان بوده كه در صورت افزايش هزينه مكالمه در يك دوره يا ميان دوره از ميزان تعيين شده، خطوط مشتركين يك طرفه خواهد شد.

288 هزار توماني‌ها به روز مي‌شوند
درحالی که ثبت نام سیم‌کارت‌های 150 هزار تومانی آغاز شده و واگذاری آن‌ها نیز به شرط ایجاد و در اختیار داشتن ظرفیت‌های لازم تنها 45 روز عنوان شده است، اما مدیر عامل شرکت ارتباطات سیار از واگذاری به روز سیم‌کارت‌های 288 هزار تومانی خبر مي‌دهد.
وحید صدوقی، اعلام کرد: همزمان با آغاز ثبت‌نام سيم‌كارت‌هاي 150 هزار توماني، ثبت‌نام سيم‌كارت‌هاي 288 هزار توماني نيز انجام و واگذاري اين سيم‌كارت‌ها با كدهاي قبلي و به روز انجام مي‌شود.
وي گفت: بر اساس مجوزي كه از دولت گرفتيم ثبت نام سيم‌كارت‌هاي 288 هزار توماني همچنان ادامه خواهد داشت و زمان واگذاري اين نوع از سيم‌كارت‌ها به روز است.
مديرعامل شركت ارتباطات سيار ايران زمان واگذاري سيم‌كارت‌هاي 150 هزار توماني را حداكثر 45 روز اعلام كرد و گفت: با توجه به سقف تعيين شده در پروانه شركت مخابرات ايران، امكان ثبت‌نام تا 11 ميليون وجود دارد كه هر سه نوع سيم‌كارت اعتباري، 228 هزار توماني و 150 هزار توماني را شامل مي‌شود.

استقبال ویژه یا عدم اطلاع از نقاط ضعف
به گفته بسیاری از فروشندگان بازار، اعلام خبر واگذاری سیم‌کارت‌های 150 هزار تومانی پیش از آغاز سال جدید، باعث شده بود تا خرید و فروش در بازار آزاد این کالا کاهش یابد که به تبع آن قیمت سیم‌کارت‌های موجود در بازار نیز با کاهش روبه‌رو شده است.
با این حال فروشندگان بازار معتقدند به دلیل نقاط ضعفی که در این نوع از سیم‌کارت‌ها وجود دارد و نیز عدم اطلاع مخاطبان این نوع از سیم‌کارت‌ها در آینده ای نزدیک باز هم بازار با استقبال از سیم‌کارت‌های 288 هزارتومانی یا همان 912‌ها روبه‌رو مي‌شوند؛ چرا که در قیمت نهایی این نوع از سیم‌کارت‌ها تنها هزینه توسعه روستایی و استفاده از خدمات رومینگ حذف شده است.

3 هزار نفر در یک روز
هر چند که برخی از خبرگزاری‌ها همچون فارس از ثبت نام سه هزار نفر در نخستین روز ثبت نام سيم كارت‌هاي 150 هزار توماني خبر مي‌دهند، اما مدیر روابط عمومي‌شرکت ارتباطات سیار این آمار را نادرست مي‌داند.
ابوالفضلی با بیان این که آمار منتشر شده از برخی رسانه‌ها در خصوص ثبت نام كمتر از سه هزار متقاضی از سيم كارت‌هاي 150 هزار توماني همراه اول در روز نخست نادرست است، پیش از آغاز تعطیلات مي‌گوید: این میزان آمار ثبت نامي‌درست نبوده و همراه اول طی چند روز آینده آمار دقیق ثبت نام‌ها را در اختیار رسانه‌ها قرار مي‌دهد.
از سوی دیگر بر اساس شواهد موجود به دلیل پهنای باند پایین، پورتال شرکت ارتباطات سیار به آدرس www.mci.ir درنخستین روز از ثبت نام با مشکلات و اختلالاتی رو به رو بوده است.
ابوالفضلی همچنین درباره‌ علت اختلال در سيستم ثبت‌نام اينترنتي سيم‌كارت‌هاي 150 هزار توماني مي‌گوید: در همه‌ سازمان‌هاي شبكه‌اي مانند سازمان سنجش كه متقاضيان در روزهاي معين براي ثبت‌نام مراجعه مي‌كنند، شاهد بروز اختلال در روزهاي اوليه هستيم كه اين امري طبيعي است، زيرا در ساعات و روزهاي اوليه به دليل افزايش متقاضي و مراجعان ترافيك بالا رفته و اختلالات در روند ثبت‌نام به وجود مي‌آيد.
وي با تاكيد بر اين كه پهناي باند مورد نياز ما در اين زمينه جوابگو نيست، گفت: تا زماني كه به طور كلي پهناي باند در كشور افزايش نيابد و در اين زمينه نيز ميزان بيش‌تري اختصاص داده نشود با اين مشكل مواجه خواهيم بود.
این گفته مدیر روابط عمومي‌شرکت ارتباط سیار در حالی صورت مي‌گیرد که وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات چندی پیش پهنای باند موجود در کشور را نه تنها مناسب با هر نوع فعالیتی عنوان کرده بود، بلکه گفته بیشتر از نیازمان هم پهنای باند در اختیار داریم.
با این حال آنچه به نظر مي‌رسد آنست که این نوع از سیم‌کارت‌ها به دلیل ظاهری شبیه به سیم‌کارت‌های اعتباری درست است که در نخستین روزهای ثبت نام با استقبال روبه رو شده است، اما پیش بینی مي‌شود که باز هم میل مخاطبان ایرانی به سمت همان سیم‌کارت‌های 288 هزار تومانی به دلیل دارا بودن قابلیت‌های بیشتر نسبت به سیم‌کارت‌های 150 هزار تومانی و نیز سیم‌کارت‌های اعتباری باشد.

منبع